View Colofon
Original text "Sonia ridică mâna" written in RO by Lavinia Braniște,
Other translations
Proofread

Marta Pustuła

Published in edition #2 2019-2023

Sonia podnosi rękę

Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Lavinia Braniște

Ludzie w tych stronach bywają bardzo podejrzliwi. Chociaż sama nie wie, czy gdzie indziej przyjęliby ją lepiej. Ludzie ze strony ojca, ci z przeciwnego obozu. Nie zna w swoim otoczeniu starszych wiekiem par, których relacja opierałaby się na przyjaźni, a nie wzajemnej wrogości. Nawet jeśli trwają w związkach aż po grób. Może i są gdzieć tacy, co się przyjaźnią przez całe życie albo i dłużej, ale jest ich niewielu, to szczęściarze ukrywający się przed wzrokiem innych tak skutecznie, że kiedy ty, młody, rozglądasz się wokół, to prędko nabierasz przekonania, że osoba u twojego boku na pewno zmarnuje ci życie. Zaś kiedy dwoje ludzi się rozstaje i pomimo wspólnego potomstwa zaczynają wszystko od nowa, stają się dla siebie jeszcze większymi wrogami. „Nie ma takiej możliwości – myśli Sonia – no po prostu nie ma takiej możliwości, żeby nowi partnerzy nie znienawidzili dzieci – reminiscencji minionego życia”.

I choć jest świadoma tego wszystkiego, to jednak wdrapuje się po schodach obskurnego, komunistycznego bloku aż na trzecie piętro, gdzie zatrzymuje się na parę sekund nie po to, by złapać oddech, ale by znaleźć w sobie odwagę i zadzwonić do drzwi. Na ramieniu ma szmacianą torbę, a w niej puszkę kawy z hipermarketu. Już wie, że jej nie podaruje, bo przez nieuwagę wzięła kapsułki do ekspresu zamiast kawy mielonej. Szukała pięknego i nietuzinkowego opakowania, zależało jej też na cenie, żeby nie było za tanio, a skończy się na tym, że będzie dziurawiła kapsułki nożem, by wysypać z nich kawę i zaparzyć dla samej siebie, w domu u dziadka. Tu przyszła z pustymi rękami.

Czwarta żona jej ojca wygląda jak wdowa ze szkolnych lektur.

Sonia spodziewała się, że będzie inna. Elegantsza, dumniejsza, bardziej wypacykowana.

Kobieta o imieniu Anișoara nosi jeszcze żałobę i wydaje się pogrążona w szczerym bólu.

Zaprasza ją do środka i obie siadają na kanapie w dużym pokoju.

Przyjęła Sonię z grzeczności, odpowiedziała półgębkiem „tak”, kiedy skontaktowała się z nią chrzestna dziewczyny, ale to jasne, że brakuje jej teraz sił na dialog i że czeka raczej, aż Sonia powie jej, czego chce i po co przyjechała.

Niczym jej nie częstuje.

Sonia ma zwyczaj ubierania wszystkiego w słowa. Wyrażanie tego, co czuje, jest dla niej ważne. Ale kiedy ubierasz w słowa rzeczy, których nie da się uporządkować, albo takie, których język nie potrafi odpowiednio nazwać, ryzykujesz skierowanie wszystkiego w niewłaściwą stronę. Czasem opowieść brzmi groźniej, niż powinna. Innym razem wydaje się błaha. Niekiedy zaś nie przypomina już wcale tego, czym była, i wzbudza w tobie strach albo po prostu zwodzi cię na manowce.

Sonia przyjechała do mieszkania ojca, bo chce zobaczyć, jak żył. Jak wyglądał jego dom, jak wyglądała przestrzeń, w której się budził co rano i w której znajdował schronienie. Ale teraz sama już nie wie, jak to wszystko ubrać w odpowiedź na pytanie „dlaczego przyjechałaś?”.

Chce poznać zapach jego mieszkania, tak jak kiedyś chciała się dowiedzieć, czym pachnie w Narodowej Radzie ds. Badań Archiwów Securitate. To było w czasach, kiedy myślała naiwnie, że wystarczy, by człowiek wszedł do Archiwum, a od razu zostanie zawalony stertą teczek. Wtedy wydawało jej się, że wszystkiego można się łatwo dowiedzieć, wyrabiając sobie przy okazji zdanie na każdy temat. To było jeszcze zanim się okazało, że w Archiwum trzeba bardzo dokładnie wyjaśnić, po co się przyszło i czego się szuka, podpisać mnóstwo papierów, a potem czekać miesiącami na przyjazd samochodu z dokumentami. Trzeba także prosić o pozwolenie na wykonanie kopii i zobowiązać się, że ujawnione dane osobowe zostaną wykorzystane tylko i wyłącznie w zadeklarowanym celu.

Liczyła na wrażenie izolacji i braku powietrza w nadziei, że zamienią się w coś nowego. W jakiś nowy stan ducha.

Mieszkanie taty jest praktycznie puste. Tylko same niezbędne rzeczy.

Poukładała razem wiadomości, które miała od mamy i chrzestnej, stąd wie, że ojciec jakoś po ‘89 podjął pracę w urzędzie miasta. Albo raczej „markował pracę” w urzędzie. A całkiem niedawno dowiedziała się jeszcze, że kilka razy zmieniał przynależność partyjną, zaś w pewnym momencie został nawet kierownikiem placu targowego w małym prowincjonalnym miasteczku. Sonia wiele razy zmieniała wyobrażenie o ojcu, teraz stało się to po raz kolejny. Dlaczego lawirował między partiami? Czy naprawdę był aż takim oportunistą? Kiedy teraz widzi jego skromne mieszkanie, jest rozczarowana podwójnie. Spodziewała się dostatku, wręcz bogactwa. W przeciwnym razie, po co się tak kompromitować w wolnym świecie, jeśli przez „wolność” rozumiemy „byle nie jak dawniej”?

Próbowała sobie wyobrazić, w jakie dyskusje wdałaby się z ojcem przed wyborami. Nigdy wcześniej nie prowadziła z nim wyimaginowanych rozmów, a teraz pierwsze, co wpadło jej do głowy, to o czym mogliby dyskutować w tym dziwnym, drażliwym okresie kampanii wyborczej, kiedy tak wiele dzieci kłóci się z rodzicami. Kiedy niektórzy upodabniają się do wilkołaków, a w wielu rodzinach na wielu ludziach wyrastają kolce nienawiści, jak na jakichś mrocznych stworach. Czy potrafiliby dyskutować w cywilizowany sposób o swoich poglądach? Czy potrafiliby w cywilizowany sposób wymieniać opinie?

Odkąd dorosła, była niemal pewna, że obecność ojca zmieniłaby jej sposób bycia, uczyniłaby ją silniejszą, bardziej odporną na wszelką niepogodę, tak jakby sama obecność mężczyzny w domu syciła powietrze testosteronem, którego mogą zaczerpnąć kobiety, kiedy chcą być twarde. Mama nie potrafiła zrobić z niej silnej osoby, wręcz przeciwnie, obciążyła ją swoimi lękami i słabościami, przekazując jej mentalność samotnej, zaszczutej kobiety. Jedyną użyteczną rzeczą, w jaką ją wyposażyła – jak się Soni wydaje – jest to, że zawsze potrafi ukryć łzy.

Ale to, w co wierzyła do tej pory, czyli ojciec jako gwarant stabilności, rodzaj kotwicy, pewnik, teraz nagle wydaje jej się czymś, co tak naprawdę mogło być skrajnie destabilizujące, co wprowadziłoby jeszcze więcej zamieszania. Może mama postąpiła właściwie. Nie tylko się z nim rozstała, ale też zrobiła wszystko, żeby trzymać go od niej z daleka. Pewne jest, że Sonia nigdy się nie dowie, jak by to było z nim, i najlepszą rzeczą, jaką może zrobić teraz, to ślepo zaufać matce, obdarzyć ją zaufaniem, którego odmówiła jej w okresie dojrzewania, kiedy – niezadowolona z własnej osoby – szukała winnych, przeciwko którym mogłaby się zbuntować. I znalazła matkę, bo tylko ją znała.

Z nim czy bez niego, może byłaby dokładnie taka sama jak teraz, równie nieodporna i niepewna, niezdolna do bycia twardą wtedy, kiedy jej się wydaje, że tak trzeba, niezdolna do większej zemsty niż rozbicie czyjegoś ulubionego wazonu. Czytała w końcu o badaniach nad bliźniakami, które, rozdzielone przy urodzeniu i adoptowane przez różne rodziny, i tak prowadziły później niewiarygodnie podobne życie. Albo kończyły takie same studia, albo każde z nich trzykrotnie się rozwodziło.

Widząc, że Sonia siedzi z dłońmi na kolanach i milczy, Anișoara zagaja w końcu rozmowę.

– Mówiłam już Claudii, która mnie tu parę razy odwiedziła. Zapisał mi w testamencie tylko mieszkanie. Ja też bym tak zrobiła, gdyby sytuacja była odwrotna, tak się umówiliśmy. Nie wiem, co Claudia sobie wyobraziła, ale podpisanego aktu nie można podważyć.

Sonia wciąż milczy. Nie przyszła tu, by oskarżać kobietę, że dostała w spadku mieszkanie. Powinna przerwać i jej to wyjaśnić.

– Kochał panią? – pyta zamiast tego.

– Ja też włożyłam w ten związek mnóstwo wysiłku, choćby dlatego, że go tolerowałam – mówi Anișoara, a jej oczy jakby wilgotnieją.

– Proszę mi wybaczyć, jeśli moje pytanie było zbyt osobiste… Byłam ciekawa, czy… czy on był zdolny do uczuć.

– Może te inne kochał. Kiedy był młodszy… Może twoją matkę…

Wszystkie kobiety – żony i córki – mają wrażenie, że te inne dostały od niego więcej miłości, ponieważ żadna nie potrafi pogodzić się z tym, że był tak podłym człowiekiem.

Tak to już jest, niektórzy ludzie bywają podli.

– Mogę obejrzeć jego rzeczy? – pyta Sonia.

– Po co?

– Z ciekawości… Bez obaw, przyjechałam tu tylko po to, żeby wyrobić sobie jakieś pojęcie.

– Dlaczego przyjechałaś dopiero teraz? Dlaczego nie szukałaś z nim kontaktu, kiedy jeszcze żył?

More by Olga Bartosiewicz-Nikolaev

Błądząca płeć. Trylogia

Przed bramą ciotki Nicolety zebrało się sporo ludzi, żeby towarzyszyć wujkowi Titiemu w jego ostatniej drodze. Temu samemu wujkowi Titiemu, który wprawdzie lubił zajrzeć do kieliszka, ale poza tym był człowiekiem uczciwym i wesołym. Wielkie nieszczęście spadło na jego żonę, a przecież byli jeszcze młodzi, niezbadane są wyroki boskie, przecież tak o niego dbała, dzień w dzień przykładała mu na czoło zimne kompresy, chodziła z nim po lekarzach, o proszę, nawet teraz widać, jak wspaniale się z nim obchodzi, wystarczy spojrzeć na trumnę z pięknego drewna, dam głowę, że to jawor, i kazała kobietom ...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Cristina Vremes

Nadejście

Sprawy przybrały dziwny obrót pewnego niedzielnego sierpniowego poranka, kiedy pierwsi przechodnie przemierzający plac Parvis Notre-Dame – pracownicy okolicznych bistr – dostrzegli jakiś bliżej nieokreślony obiekt, coś, co wyglądało jak gigantyczny pocisk ułożony na ziemi z czubkiem skierowanym w stronę katedry i denkiem w stronę prefektury policji. Na pierwszy rzut oka pocisk mierzył około dwudziestu metrów długości i pięciu metrów średnicy. Barmani i kelnerzy podchodzili bliżej z zaciekawieniem, okrążali obiekt, po czym wzruszali ramionami i wracali do swoich restauracji. Tak to wyglądało ko...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Alexandru Potcoavă

W zawieszeniu

Dzień zaczyna się wcześniej, niż zakładałam. Nastawiłam budzik na piątą pięćdziesiąt sześć z kilku powodów. Po pierwsze, chciałam mieć czas na półgodzinną medytację o świcie, żeby tabletka wspierająca funkcje tarczycy zdążyła się wchłonąć przed poranną kawą, potem miałam w planach trening spalająco-wzmacniający z ciężarem własnego ciała; w międzyczasie miałam pamiętać o bojlerze, który nagrzewa się przez około cztery godziny, co z kolei daje mi wystarczająco dużo czasu na wykonanie sekwencji jogi na rozluźnienie serca bez narażania mieszkania na zalanie: termostat nie działa, woda za mocno si...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Cristina Vremes

Spotkanie po latach

Gotowe. Zabrałem bagaż, garnitur w pokrowcu, łyżkę do butów i oddałem klucz. Do domu mam sześć godzin jazdy samochodem, ale droga powrotna trwa krócej. Opuszczam szybę i z głową wystawioną przez okno przemierzam coraz szybciej główny bulwar miasta. Ostudzone przez wieczór i prędkość powietrze smaga mi policzki, przywodząc na myśl szorstkość gąbki do demakijażu. Mam wrażliwą cerę i nie znoszę zabiegów, którym są poddawani prezenterzy wiadomości, by nie wyglądali na ekranie jak księżyc w pełni – aplikuje się im na twarz warstwę pudru, która jest później zeskrobywana tymi kosmatymi gąbkami. Kiedy...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Alexandru Potcoavă

Szumy i piski

Pod sam koniec podróży pociągiem ujrzał przez zabrudzone okno krawędź nieba. Wstał, żeby wyglądnąć też z drugiej strony przedziału, i zbliżył się do mężczyzny, który spał z twarzą schowaną za zasłoną, z dłonią spoczywającą pewnie na leżącej na siedzeniu obok małej walizce podróżnej. Tak, z jego okna widok był taki sam. Ciemna płachta w kolorze indygo przystawała równoległe do rozległego, pokrytego suchą trawą pola. A u jej krawędzi widniał jasny i przejrzysty pas w odcieniu niebieskim, wyglądający z oddali jak zawieszone między niebem i ziemią morze. Gdzieś nad tą płachtą w kolorze indygo był...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Lavinia Braniște
More in PL

W domu

Wiatrak, ścieżka prowadząca nad rzekę, studnia, konie, krowy i zboże. Popękane wiadra wypełnione krwiście czerwonymi pomidorami, mocno zakręcone słoiki z kiszonymi warzywami na zimę. Wąski nurt Dońca łączy ze sobą pola, przyciąga Rosję do Ukrainy, nie pozwala mapie się rozejść, zupełnie jak mój pradziad Nikolaj, który igłą i nitką zszywa płaszcze. Wiatr w płóciennych śmigłach, dziewczęta z Komsomołu na centralnym placu wsi. Tańczą. Biorą się pod ręce, utrzymują równowagę, odchylając ciała i odpychając się od ziemi dokładnie tak mocno, jak trzeba. Wiatrak jest niemal bezgłośny, od czasu do czas...
Translated from NL to PL by Olga Niziołek
Written in NL by Lisa Weeda

W zawieszeniu

Dzień zaczyna się wcześniej, niż zakładałam. Nastawiłam budzik na piątą pięćdziesiąt sześć z kilku powodów. Po pierwsze, chciałam mieć czas na półgodzinną medytację o świcie, żeby tabletka wspierająca funkcje tarczycy zdążyła się wchłonąć przed poranną kawą, potem miałam w planach trening spalająco-wzmacniający z ciężarem własnego ciała; w międzyczasie miałam pamiętać o bojlerze, który nagrzewa się przez około cztery godziny, co z kolei daje mi wystarczająco dużo czasu na wykonanie sekwencji jogi na rozluźnienie serca bez narażania mieszkania na zalanie: termostat nie działa, woda za mocno si...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Cristina Vremes

Pochwała huraganu

Zawsze sprawiała mi przyjemność przemoc tego, co codzienne: na przykład szklanki tłuczonej w ciemności. Czasem się zastanawiam, czy to wspomnienie naprawdę jest moje. Przeżywam tę scenę na nowo z niepowstrzymaną wręcz radością: przedmiot upada i rozbija się, a potem słychać potworny hałas i chór głosów w środku nocy. Moja matka włącza światło, żeby oświetlić porozrzucane kawałki. Jej otwarta dłoń zawieszona w powietrzu, tuż nade mną. Odgłos wymierzanego policzka, który w niczym nie przypomina dźwięku uderzającego o podłogę szkła, i nagły przebłysk świadomości, że wszystko jest częścią tej same...
Translated from ES to PL by Katarzyna Górska
Written in ES by Alejandro Morellón Mariano

Niekrolog

DISCLAIMER: Niekrolog (Skorosmrtnica) to zbiór opowiadań składający się z sześciu cyklów (Pewna nieoczekiwana wiadomość, Nad przedmieściami nie latają ptaki, Szkice z minibusu, Niekrolog, Na usta, Jeśli nas bombardowaliście). Każdy cykl zawiera pięć opowiadań, mają one charakter otwarty, często brakuje im wstępu, a ich punktem wspólnym jest przestrzeń. Jako całość zbiór Niekrolog stara się humorystycznie i ironicznie opowiadać o poważnych i jednocześnie codziennych sprawach człowieka, który znalazł się w momencie granicznym – osobistym lub dziejowym. CYKL: NAD PRZEDMIEŚCIAMI NIE LATAJĄ PTAKI ...
Translated from SR to PL by Aleksandra Wojtaszek
Written in SR by Ana Marija Grbic

Samochód ze starożytnej Grecji

Był upalny czerwcowy dzień – tyle że w owych stronach ten czas w roku nazywano nie czerwcem, ale thargelionem albo skirophorionem. Dwaj mężczyźni opuścili mury Aten i, dyskutując z ożywieniem, wyruszyli na przechadzkę wzdłuż rzeki Ilissos. Głównym tematem ich rozmowy była miłość. Młodszy z mężczyzn niósł pod pachą zapis pewnej mowy poświęconej tezie, że miłość jest złem; sam w to zresztą wierzył. Starszy w głębi ducha nie zgadzał się ze swoim towarzyszem, choć podniecała go żarliwość wywodu rozmówcy. Dlatego kiedy zatrzymali się pod rosłym jaworem, umościł się w trawie i zgodził się, żeby upa...
Translated from CZ to PL by Agata Wróbel
Written in CZ by Ondrej Macl

Wszystkie zwierzęta polne

Tego ranka, jak zwykle, obudziła się głodna. Kwakanie kaczek przelatujących nad dachem odbiło się echem od ścian sypialni i dziewczynka uniosła się na łóżku. Ptaki przybyły do domu babci z daleka, może nawet z innego kontynentu, machając skrzydłami. Pewnego dnia po prostu przestała chodzić do szkoły i przywieziono ją tutaj, do babci, która mieszkała obok jeziora, kilka kilometrów od najbliższego miasteczka. Nikogo nie obchodziła. Jej rodzice pragnęli prywatności, albo pracowali, tam w mieście, nie wiadomo dokładnie. Nie miała za to wątpliwości co do burczenia w żołądku każdego ranka, ale równi...
Translated from ES to PL by Katarzyna Górska
Written in ES by Adriana Murad Konings