View Colofon
Original text "Trilogia sexului rătăcitor" written in RO by Cristina Vremes,
Other translations
Proofread

Marta Pustuła

Opublikowano w: C. Vremeș, Trilogia sexului rătăcitor, Editura Humanitas, Bukareszt 2019.

Published in edition #2 2019-2023

Błądząca płeć. Trylogia

Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Cristina Vremes

Przed bramą ciotki Nicolety zebrało się sporo ludzi, żeby towarzyszyć wujkowi Titiemu w jego ostatniej drodze. Temu samemu wujkowi Titiemu, który wprawdzie lubił zajrzeć do kieliszka, ale poza tym był człowiekiem uczciwym i wesołym. Wielkie nieszczęście spadło na jego żonę, a przecież byli jeszcze młodzi, niezbadane są wyroki boskie, przecież tak o niego dbała, dzień w dzień przykładała mu na czoło zimne kompresy, chodziła z nim po lekarzach, o proszę, nawet teraz widać, jak wspaniale się z nim obchodzi, wystarczy spojrzeć na trumnę z pięknego drewna, dam głowę, że to jawor, i kazała kobietom trzy dni gotować na stypę, i sama poszła do popa Cristei, zapukała do drzwi i poprosiła, żeby to on odprawił nabożeństwo żałobne, bo wujek Titi za nim przepadał i wciąż go wspominał, i popatrz, jakim samochodem wiozą go na cmentarz, zdaje się, że ta biedna kobieta wydała pół majątku, by go pochować, by uczcić jego pamięć, by ludzie na długo go zapamiętali. Ada podeszła bliżej podwórka, skąd płynęły miriady szeptów, i zdjął ją nagły strach, bo nigdy dotąd nie widziała nieboszczyka. Do bramy przybili czarną bawełnianą wstążkę na znak żałoby.

– Tak nakazuje tradycja – powiedziała jej babcia Mariana.

Widok wstążki na środku ulicy, w pełni lata i w pełnym słońcu, kiedy śmierć powinna być bardziej ospała – bo czy kostucha nie woli przychodzić o chłodzie, we mgle? – przerażał. W palącym słońcu ten kawałek czarnej tkaniny wabił złe duchy.

Kiedy stanęła przed bramą, wydało jej się, że wchodzi do innego świata, do innego czasu, w którym rozpłynęły się tamte leniwe popołudnia, gdy śmierć istniała jedynie na stronicach książek leżących w nieładzie u wezgłowia otomany. Ciotka Nicoleta, cała spowita w czerń, siedziała na ławce przed domem. Na jej pogrzebowym ubraniu smugi światła przebijające przez winorośl wyglądały niczym ciężkie krople wody. Ada zrobiła krok w tył, jakby chciała ominąć przesiąkniętą wonią pogrzebu i rozkładu krewną.

Na nic się to zdało, kobieta rzuciła się jej na powitanie i prawie zmiażdżyła ją w nazbyt serdecznym uścisku. Ada poczuła, że zapach żałobnego, przepoconego ubrania odbiera jej oddech.

– Dziecinko, córeczko, co za nieszczęście, ech, gdybyś wiedziała, kochana, jak mi ciężko na duszy, chłopa śmierć mi zabrała, ach, dziecinko, co ja teraz pocznę, sama, samiuteńka rano się będę budzić, och, kochana, nie będzie do kogo gęby otworzyć, och, dziecinko, przeniósł się na tamten świat twój wujcio Titi. Pamiętasz jeszcze, jaki dobry był z niego człowiek, jak cię uczył grać w tryktraka? I zobacz, teraz mnie samą zostawił, a ja chcę za nim do grobu pójść, bo nie wiem, co też bez niego pocznę na tym świecie. Wiesz, maleńka, jaki to był żal patrzeć, jak powoli umierał, jak gasł, wszystkie siły z niego uleciały, a taką miał krzepę, sama pamiętasz… Jak byłaś całkiem mała, brał cię na ręce i kręcił tobą w powietrzu, śmiejąc się w głos. I zawsze pomagał, kiedy ktoś był w potrzebie, a wieczorem, zanim wszedł do domu, lubił posiedzieć na przyzbie i popatrzeć w niebo, sprawdzał, czy następnego dnia będzie padać, czy nie, a jak on wywijał na zabawach, wszystkie obtańcowywał do białego rana, i zobacz, teraz zostawił mnie tu samą jak palec, żebym sama patrzyła w niebo i żeby nikt mi wieczorem dobrego słowa nie szepnął, a ja tak bardzo bym chciała za nim pójść, żeby tak mnie Bóg pokarał!, ciężko mi na duszy, niedługo już mi się całkiem rozum pomiesza, nie wiem, co ja pocznę bez twojego wujcia.

– Dajże dziewczynie spokój – przerwała jej babcia Mariana, odklejając łapiącą z trudem oddech Adę od wychudłego ciała ciotki Nicolety. Ada była roztrzęsiona. Wstrzyknięte wprost do krwiobiegu słowa ciotki rozpychały jej cienkie żyły. Nie współodczuwała cierpienia kobiety, raczej czuła ból od zaciśniętych zębów, jakby ta odgryzła kawałek jej ciała. Miała wrażenie, że zdjęto z niej całą skórę i rozwieszono na gałęziach winorośli. – Chodź, obejrzyj zmarłego – powiedziała babcia Mariana – w końcu jesteś już dużą dziewczynką.

Do sieni prowadziło pięć stopni zarastających liśćmi winogron. Izba po prawej była pełna czarnych postaci. Kapelusze trzymane w splecionych na brzuchu dłoniach, załzawione oczy, czerwone nosy. W zakamarkach uroczystej ciszy słychać było szepty, rozbite na kawałki wyrazy, niewybrzmiałe do końca sylaby. W kącie zbiła się grupka kobiet w czarnych chustkach na głowach, spiętych agrafkami tuż przy linii włosów. Spomiędzy ich sylwetek wyzierały wypolerowane i majestatyczne trumienne deski, po których spływały falbanki, koronki, kwiaty i święte obrazki. Cztery dymiące świece wyznaczały granice improwizowanego katafalku. Trumna stała na stole, przy którym ciotka Nicoleta częstowała kiedyś Adę sorbetem i orzechowcem. Ciasta były trzy kawałki, a do tego lemoniada w karafce z obtłuczoną szyjką. Wszystko, zanim jeszcze wujek Titi został przykuty do łóżka. Nieboszczyk leżał na marszczonych prześcieradłach, zza ubranych na czarno pleców widać było tylko jego profil. Im była bliżej, tym wyraźniej dostrzegała woskowy nos, ułożone na piersi dłonie i wypolerowane czubki czarnych butów.

– Chodź, pożegnasz się z wujkiem – zachęciła ją babcia Mariana.

Woskowa twarz sprawiała wrażenie, jakby w każdej chwili miała ożyć. Ada pamiętała ją ruchliwą. Ale pociemniała cera w niczym nie przypominała już wujaszka Titiego, czy tego kogoś, kim był kiedyś. Czerwone pajączki na policzkach, które mała Ada bacznie obserwowała u wuja podczas gry w tryktraka, zniknęły, w ich miejsce pojawił się jednolicie gładki naskórek. Dziewczyna spoglądała na obcą istotę, w której niewyraźnych rysach dostrzegała coś znajomego. Usta były sinawe, a nos zastygł w ostry, budzący respekt kształt. Rysy twarzy straciły wyrazistość, zastąpiła je teraz przejrzysta siatka nerwów tworząca portret rysunkowy żywego człowieka, którym był wcześniej. Skórę pokryto cienką warstwą białego pudru, usta muśnięto czerwoną szminką, za to brwi pociągnięto brązową kredką. Makijaż miał go upiększyć i ożywić, ale efekt był groteskowy, przez nadmiar kolorów wuj wydawał się jeszcze bardziej martwy – przypominał ogromną, wypchaną słomą kukłę.

„Był i już go nie ma. Kopnął w kalendarz”, jak mawiała z rozbawieniem babcia Mariana, kiedy dzwony kościelne biły o jakiejś niecodziennej porze, czy to na wesele, czy na pogrzeb.

Pod ciężkim garniturem, w którym wuj Titi brał ślub, można było dostrzec skurczone ciało, a obok niego chusteczkę do nosa, paczkę papierosów, radyjko wielkości dłoni, tabakierę, srebrną brzytwę do golenia – przedmioty, które zabierał ze sobą na tamten świat. Ada patrzyła na wieko trumny oparte o ścianę i myślała, że zaświaty mieszczące się w drewnianej skrzyni, w której spoczął wuj Titi, muszą być strasznie małe.

Pożegnała się z nim pośpiesznie, jakby w obawie, że umrzyk może ją chwycić i pociągnąć ze sobą na tamten świat. Wokół trumny pulsowała niewidoczna energia. Dlatego lustra zasłonili prześcieradłami, co by wujek Titi się w nich nie przeglądnął i nie wystraszył, znaczy żeby nie zobaczył, że już go nie ma. Śmierć, ten stan zaniechania, tkwiła dokładnie przed oczami Ady, a ona nie rozumiała, jak to możliwe. Czy śmierć nie powinna być gdzieś dalej? Na tamtym świecie? Jednak wujek Titi leżał martwy właśnie tu, w izbie, a to znaczyło, że i Ada przekroczyła próg zaświatów. A jeśli się pomylili i on wcale nie umarł? Skoro wybiera się w dalszą drogę, to tak jakby wciąż był ciut żywy. Wszyscy bez ustanku powtarzają: „Wybiera się w dalszą drogę, odchodzi”, czyli teraz dokądś idzie, choć wygląda, jakby zastygł w bezruchu.

Powietrze było coraz cięższe od palących się świec, a w głowie Ady kłębiły się tysiące sprzecznych wniosków. Za jej plecami grupa płaczek podobna do stada wron obwieszczających światu stratę przygotowywała się do opłakiwania zmarłego, do lamentu po jego odejściu. Miały wspólnie odśpiewać pożegnalną pieśń, bo sam lament ciotki Nicolety nie wystarczał, potrzeba było całego chóru kobiecych szlochów, by dotarł aż do nieba i by Pan Bóg usłyszał, jak bardzo żałują wujka Titiego. Ada dotychczas nie widziała na żywo płaczek, ale wiedziała, czym się zajmują. Opłakują zmarłych, nawet wcześniej im nieznanych, to ich zawód. Ada słyszała, jak szepcą między sobą, już wkrótce powinny zacząć. Jeśli lament płaczek nie będzie wystarczająco głośny, zmarły nie opuści domu. A jeśli nie odejdzie, to zamieni się w upiora uwięzionego pomiędzy dwoma światami. Tak powiadają. Wujek Titi tkwi w tej chwili gdzieś pod sufitem i spogląda w dół, na zgromadzonych. Ada zastanawiała się, czy pogniewał się na nią, że się go przestraszyła i że wydał jej się oszpecony. Modliła się, by jej nie ukarał. Wiele było rzeczy, których nie rozumiała. Jeśli jest pod sufitem i jest z nami, to po co go opłakujemy? Skoro ciotka Nicoleta wierzy, że spotka się z nim na tamtym świecie, to czemu nie znajdzie w sobie choć odrobiny cierpliwości i robi z tego taką tragedię?

Na zewnątrz niemiłosiernie paliło słońce. Krajobraz był głuchy na cierpienie płynące z wnętrza domu. Ada zobaczyła po drodze otwartą piekarnię, gdzie sprzedawano ciepłe obwarzanki. Była głodna, a to oznaczało, że żyła, że nie musiała opuszczać swojego ciała i wzlatywać pod sufit, by patrzeć na łzy opłakującej ją babci Mariany.

Płaczki lamentowały w izbie, pochylając się rytmicznie do podłogi i wyginając ciała na wszystkie strony. Zawodziły chórem, po chwili jednak kilka z nich się zmęczyło i odeszło na bok, by przygotować płuca na jeszcze głośniejsze rozpaczanie przy drugim podejściu. Było to jednocześnie komiczne i wstrząsające widowisko. Śmierć miała twarz tego czarnego stada – bezwstydnego, pomarszczonego i zalatującego stęchlizną, bowiem płaczki rzadko kiedy prały swoje żałobne chustki, by pozwolić śmierci zagnieździć się w najgłębszych splotach tkaniny. Potem rozpoczęło się nabożeństwo żałobne odprawiane przez popa Cristeę, szczerze strapionego, bo raz, że wychylił z nieboszczykiem niejedną szklankę szprycera, a dwa, że ten odszedł przedwcześnie, zbyt młodo, ale taka była wola boska. Machał kadzielnicą, której dym spowijał zwłoki, i niskim głosem prosił o przyjęcie duszy zmarłego do nieba. W końcu nadeszła chwila, kiedy wuja wyniesiono z domu nogami do przodu, nieśli go na ramionach sąsiedzi, wujowie i pociotki. Gdy opuścili nieco trumnę u szczytu schodów, ciotka Nicoleta wydusiła z siebie:

– Ja go tutaj zatrzymam, nie puszczę. – Po czym runęła jak długa na ziemię. Jej nagie pięty rozjechały się na podłodze, a buty czuwały smętnie przy omdlałym ciele.

Podnieśli ją, napoili wodą z cukrem, po czym ciotka przeszła na czoło konduktu, który wyprawiał wujka Titiego, osłoniętego jedynie kawałkiem przezroczystego woalu, na tamten świat. Zanim wsunęli go do furgonetki, płaczka przecięła sznurek, by nieboszczyk miał wolne ręce podczas ostatniej drogi i mógł swobodnie pokonywać czyhające na niego przeszkody, a na każdym skrzyżowaniu sypała sól, by umrzyk mógł przez nie przejechać. „Dlaczego tak często się zatrzymujemy?”, dziwiła się Ada. Nie dość, że się stoi i czeka, aż zapłacą myto za zmarłego, to jeszcze nie można wyprzedzać trumny. Ada zastanawiała się, gdzie jest celnik, czy siedzi wysoko na jakimś słupie, czy jest niewidzialny, czy płaczka z solą go widzi, czy mówią w tym samym języku. Wyobrażała sobie całą dzielnicę Chitili, a zwłaszcza drogę na targ, przemienioną w zaświaty. Spoglądała na zamknięte bramy, puste podwórza, odrapane mury – wszystko wyglądało po staremu.

More by Olga Bartosiewicz-Nikolaev

Sonia podnosi rękę

Ludzie w tych stronach bywają bardzo podejrzliwi. Chociaż sama nie wie, czy gdzie indziej przyjęliby ją lepiej. Ludzie ze strony ojca, ci z przeciwnego obozu. Nie zna w swoim otoczeniu starszych wiekiem par, których relacja opierałaby się na przyjaźni, a nie wzajemnej wrogości. Nawet jeśli trwają w związkach aż po grób. Może i są gdzieć tacy, co się przyjaźnią przez całe życie albo i dłużej, ale jest ich niewielu, to szczęściarze ukrywający się przed wzrokiem innych tak skutecznie, że kiedy ty, młody, rozglądasz się wokół, to prędko nabierasz przekonania, że osoba u twojego boku na pewno zmarn...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Lavinia Braniște

Nadejście

Sprawy przybrały dziwny obrót pewnego niedzielnego sierpniowego poranka, kiedy pierwsi przechodnie przemierzający plac Parvis Notre-Dame – pracownicy okolicznych bistr – dostrzegli jakiś bliżej nieokreślony obiekt, coś, co wyglądało jak gigantyczny pocisk ułożony na ziemi z czubkiem skierowanym w stronę katedry i denkiem w stronę prefektury policji. Na pierwszy rzut oka pocisk mierzył około dwudziestu metrów długości i pięciu metrów średnicy. Barmani i kelnerzy podchodzili bliżej z zaciekawieniem, okrążali obiekt, po czym wzruszali ramionami i wracali do swoich restauracji. Tak to wyglądało ko...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Alexandru Potcoavă

W zawieszeniu

Dzień zaczyna się wcześniej, niż zakładałam. Nastawiłam budzik na piątą pięćdziesiąt sześć z kilku powodów. Po pierwsze, chciałam mieć czas na półgodzinną medytację o świcie, żeby tabletka wspierająca funkcje tarczycy zdążyła się wchłonąć przed poranną kawą, potem miałam w planach trening spalająco-wzmacniający z ciężarem własnego ciała; w międzyczasie miałam pamiętać o bojlerze, który nagrzewa się przez około cztery godziny, co z kolei daje mi wystarczająco dużo czasu na wykonanie sekwencji jogi na rozluźnienie serca bez narażania mieszkania na zalanie: termostat nie działa, woda za mocno si...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Cristina Vremes

Spotkanie po latach

Gotowe. Zabrałem bagaż, garnitur w pokrowcu, łyżkę do butów i oddałem klucz. Do domu mam sześć godzin jazdy samochodem, ale droga powrotna trwa krócej. Opuszczam szybę i z głową wystawioną przez okno przemierzam coraz szybciej główny bulwar miasta. Ostudzone przez wieczór i prędkość powietrze smaga mi policzki, przywodząc na myśl szorstkość gąbki do demakijażu. Mam wrażliwą cerę i nie znoszę zabiegów, którym są poddawani prezenterzy wiadomości, by nie wyglądali na ekranie jak księżyc w pełni – aplikuje się im na twarz warstwę pudru, która jest później zeskrobywana tymi kosmatymi gąbkami. Kiedy...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Alexandru Potcoavă

Szumy i piski

Pod sam koniec podróży pociągiem ujrzał przez zabrudzone okno krawędź nieba. Wstał, żeby wyglądnąć też z drugiej strony przedziału, i zbliżył się do mężczyzny, który spał z twarzą schowaną za zasłoną, z dłonią spoczywającą pewnie na leżącej na siedzeniu obok małej walizce podróżnej. Tak, z jego okna widok był taki sam. Ciemna płachta w kolorze indygo przystawała równoległe do rozległego, pokrytego suchą trawą pola. A u jej krawędzi widniał jasny i przejrzysty pas w odcieniu niebieskim, wyglądający z oddali jak zawieszone między niebem i ziemią morze. Gdzieś nad tą płachtą w kolorze indygo był...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Lavinia Braniște
More in PL

Wracając do domu

Kiedy wsiadają do samochodu i wyjeżdżają z miasta, mężczyzna stara się robić dobrą minę do złej gry, mówi, że to była sytuacja z gatunku niemożliwych, jakie nazywa a ty co byś zrobiła, gdyby? Kobieta kiwa głową. – Niezbyt sobie radzisz w takich sytuacjach – stwierdza. – O co ci chodzi? Kurwa, niby co jeszcze miałem zrobić? – Nie przeklinaj. Matteo wszystko po tobie powtarza. Alice wzrusza ramionami. Matteo opadł na fotelik. – Zechcesz powiedzieć, co zrobiłem nie tak? – pyta mężczyzna po dłuższej chwili. – Davide, straciłeś głowę, zacząłeś łomotać w szybę, gdyby nie ja, pewnie wciąż byś ...
Translated from IT to PL by Mateusz Kłodecki
Written in IT by Fabrizio Allione

W zawieszeniu

Dzień zaczyna się wcześniej, niż zakładałam. Nastawiłam budzik na piątą pięćdziesiąt sześć z kilku powodów. Po pierwsze, chciałam mieć czas na półgodzinną medytację o świcie, żeby tabletka wspierająca funkcje tarczycy zdążyła się wchłonąć przed poranną kawą, potem miałam w planach trening spalająco-wzmacniający z ciężarem własnego ciała; w międzyczasie miałam pamiętać o bojlerze, który nagrzewa się przez około cztery godziny, co z kolei daje mi wystarczająco dużo czasu na wykonanie sekwencji jogi na rozluźnienie serca bez narażania mieszkania na zalanie: termostat nie działa, woda za mocno si...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Cristina Vremes

Pochwała huraganu

Zawsze sprawiała mi przyjemność przemoc tego, co codzienne: na przykład szklanki tłuczonej w ciemności. Czasem się zastanawiam, czy to wspomnienie naprawdę jest moje. Przeżywam tę scenę na nowo z niepowstrzymaną wręcz radością: przedmiot upada i rozbija się, a potem słychać potworny hałas i chór głosów w środku nocy. Moja matka włącza światło, żeby oświetlić porozrzucane kawałki. Jej otwarta dłoń zawieszona w powietrzu, tuż nade mną. Odgłos wymierzanego policzka, który w niczym nie przypomina dźwięku uderzającego o podłogę szkła, i nagły przebłysk świadomości, że wszystko jest częścią tej same...
Translated from ES to PL by Katarzyna Górska
Written in ES by Alejandro Morellón Mariano

Morana

Przerwa w ruchu. Stosunkowo niewielu samobójców ginie na skutek uduszenia. Często kończy się na nieudanej próbie – człowiek traci przytomność i w efekcie słabnie ucisk na krtań. Co innego powieszenie, które od lat pozostaje w Czechach najchętniej wybieranym sposobem na odebranie sobie życia. Zwłaszcza wśród facetów: na tę metodę decyduje się około sześćdziesięciu jeden na stu mężczyzn i około czterdzieści na sto kobiet. Jeśli ofiara ma pecha i nie nastąpi przerwanie rdzenia kręgowego, do zgonu dochodzi mniej więcej po dziesięciu minutach. Zaskoczyło mnie, na ile sposobów można się powiesić...
Translated from CZ to PL by Agata Wróbel
Written in CZ by Lucie Faulerová

Rzeczy niezmienne

Nie było jeszcze we mnie ani odrobiny strachu, więc wyciągałem ręce, żebyś mnie dotknął. Twoja dłoń opadała, w tle muzyczka jak z windy, opadająca dłoń ciepła jak kluchy, żyły jak skręcone w nieustannej ciszy węże, obgryzałeś paznokcie, aż przypominały muszelki, a twoja dłoń opadała, opad, odpad, aż napotkała moją i spletliśmy dżdżownice palców. Biedaczysko. Dawniej nosiłeś mnie na rękach, wystękiwałeś w środku nocy kołysanki, chociaż sam potrzebowałeś się położyć. Wielokrotnie podcierałeś mi pupcię, wtykałeś dżdżownice w kupy, które zostawiały ślad, i ścierałeś siki z ubrań. Dawniej musiałe...
Translated from PT to PL by Gabriel Borowski
Written in PT by Luis Brito

Aleksandra Lipczak Themed Text

Dwudziesty ósmy listopada 2020 roku, miesiąc po tym, jak upolityczniony Trybunał Konstytucyjny zdelegalizował aborcję w Polsce. Magda Dropek, jedna z organizatorek protestów kobiet w Krakowie, napisała na Facebooku: Przez kilka lat wspierania działań ulicznych jednego byłam pewna: nie potrafię krzyczeć, skandować, jestem zbyt chaotyczna, by sprawnie i logicznie mówić, dlatego dobrze czułam się zawsze w przelewaniu myśli, ale na papier/ekran, pisaniu, komunikacji bez głosu. No i mój głos, nie cierpię swojego głosu. W ostatnich tygodniach krzyczę jak nigdy, z trzewi, ze środka, z przepony, se...
Written in PL by Aleksandra Lipczak