View Colofon
Original text "Câteva minute în derivă" written in RO by Cristina Vremes,
Other translations
Proofread

Marta Pustuła

Published in edition #2 2019-2023

W zawieszeniu

Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Cristina Vremes

Dzień zaczyna się wcześniej, niż zakładałam.

Nastawiłam budzik na piątą pięćdziesiąt sześć z kilku powodów. Po pierwsze, chciałam mieć czas na półgodzinną medytację o świcie, żeby tabletka wspierająca funkcje tarczycy zdążyła się wchłonąć przed poranną kawą, potem miałam w planach trening spalająco-wzmacniający z ciężarem własnego ciała; w międzyczasie miałam pamiętać o bojlerze, który nagrzewa się przez około cztery godziny, co z kolei daje mi wystarczająco dużo czasu na wykonanie sekwencji jogi na rozluźnienie serca bez narażania mieszkania na zalanie: termostat nie działa, woda za mocno się podgrzewa i osiąga prawie temperaturę wrzenia, przez co wzrasta ciśnienie, a wraz z nim ryzyko wybuchu.

Powód drugi: kiedy przeczytałam Zahamowanie, symptom i lęk, zdałam sobie sprawę, że mam zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, które pragnę pokonać przy pomocy kilku codziennych nawyków, takich jak budzik nastawiony nie na pełną godzinę, a z kilkuminutowym odchyleniem. Poza tym piąta pięćdziesiąt sześć oznacza wydłużenie stanu onirycznego o cztery minuty, tak bym równo o szóstej mogła wstać z łóżka.

Ale sprawy nie potoczyły się według planu, ponieważ o czwartej już nie spałam, a leżałam na łóżku, wpatrując się w sufit. Próbowałam zasnąć, na próżno. Nie odważyłam się spojrzeć na zegarek w nadziei, że jest później, w nadziei, że jednak udało mi się skorzystać z wystarczającej ilości snu, by być produktywną i pełną energii w ciągu dnia. I choć promienie światła nie zdołały się jeszcze przebić przez gęsty splot zasłon, to zebrałam się na odwagę i wstałam, akceptując tym samym swoją bezsenność, przedwczesne rozpoczęcia dnia, zmęczenie spowodowane zbyt krótkim snem.

To nic strasznego, mówię sobie. To tylko kolejne zdarzenie, które nie następuje wedle moich oczekiwań, tak jak wiele innych w ciągu ostatnich miesięcy. Nie wiem jeszcze, co zrobić z dodatkowym czasem. Nie zapalam światła – czuję, że to jeszcze nie jest dobry moment na wejście w kontakt z elektrycznością albo jakimkolwiek innym zjawiskiem fizycznym. Siedzę po turecku na poduszce, w pozycji, w której zwykle medytuję. Coś mnie powstrzymuje przed włączeniem filmiku z głosem guru, więc tkwię nieruchomo w głębokiej ciszy, kiedy ulica nie tonie jeszcze w hałasie śmieciarek i klaksonów. Jestem pierwszym obudzonym człowiekiem, reszta pozostaje w stanie uśpienia.

Bez udziału mojej woli, w niepewnej przestrzeni rozmytej widzialności, wytworu ni to umysłu, ni świata materialnego, pojawiają się kontury postaci, która przypomina mnie. Ten ktoś przechodzi przez kontrolę paszportów, odbiera bagaże z taśmy, wchodzi do pociągu łączącego lotnisko z centrum miasta, zauważa ludzi zajętych fakturami w telefonie, żebraków, o których tamci się ocierają, plastikowe kubki bez pokrywki, z których wylewa się kawa. Jest tłoczno; to nasz świat powszedni, z dala od dżungli, laotańskich plemion, pensjonatów dla globtroterów, imprez techno na plaży, sztućców z liści bananowca, ciała Jakuba, poczucia totalnej wolności towarzyszącej jeździe na motocyklu po krętej i nierównej drodze.

Powrót z trzymiesięcznej podróży do mdłej normalności przynosi jednak jakąś pociechę. Jakub zarezerwował bilet na samolot. Noce spędzane w drewnianej chatce i poranki pod znakiem rozświetlonego pejzażu, który widziany przez okno w bambusowej ramie o wielkości oparcia krzesła za każdym razem wydawał się dziwnie rozległy; teraz te bezpowrotnie minione poranki będziemy kontynuowali na dwudziestu pięciu metrach kwadratowych kawalerki. Będziemy doświadczali innych rzeczy, bardziej zakotwiczonych w tym, co zwykło się nazywać światem rzeczywistym. Jakub pyta, czy będę mu gotowała. Waham się, co odpowiedzieć, kiedy nagle zacina się połączenie wideo. Mam nadzieję, że nie zauważył delikatnego uniku. Zastanawiam się, jak to będzie robić razem curry w mojej kuchni o powierzchni metra kwadratowego. Jak to będzie kupować razem ryż i vegetę, stać w kolejce w dusznym hipermarkecie z kolorowymi reklamami, być razem bez przerwy cały tydzień, poznawać swoje ciała tak długo, aż odniesiemy wrażenie, że jesteśmy tym drugim.

Wigilię spędziliśmy razem na skraju drogi, w ciemności, ponieważ w tej okolicy na północy Tajlandii krucho z elektrycznością. Zjedliśmy pad thai z krewetkami prosto z pudełka, oparci o kamienny mur, pośród tumanów kurzu. Następnego dnia on wracał do zimnego i wilgotnego Berlina. Obudził mnie rano i przytulił, miał spokojne i ufne spojrzenie, podczas gdy ja zalewałam się łzami, wtopiona w jego ciało. Jakub szybko się pakuje, nie gubi się w ukrytym w półmroku bałaganie, między szczoteczkami do zębów i czapkami, rachunkami i botkami. Jednym ruchem zawiązuje pasek plecaka wokół miednicy, słychać trzask plastikowego zapięcia – jego echo długo jeszcze będzie rozbrzmiewało w chatce, którą Jakub zostawia za sobą, zamykając z uśmiechem drzwi.

Pociąg dojechał do Dworca Północnego. Tłum napiera na ruchome schody, gdzie chaotyczny potok ludzkich postaci organizuje się w jeden wznoszący się rząd. Mysi zapach metra paryskiego wrócił, jakby nigdy mnie nie opuścił podczas tych trzech miesięcy podróży. Szorstka obojętność miasta, którego zasoby już dawno zostały wyczerpane, wyłożonego okruchami spełnienia, na powrót staje się normalnością, tak samo jak tłok, powszechne podenerwowanie, miejska rozpacz. W Paryżu życie trafiło do archiwum pamięci kulturowej, natura natomiast istnieje w umyśle, w obrazach. Życie nie jest przeżywane przez ciało, ale przez ideę stołu z ostrygami i szampanem, ideę beżowych sandałów z ćwiekami, bez których białe spodnie dzwony nie mają racji bytu. Ciało, przyjemność, wrażenia, uczucia pozbawione zewnętrznych akcesoriów, którym obca jest wolność pejzażu, nie mają logiki. W Paryżu nawet niebo zdaje się namalowane.

Może rychły przyjazd Jakuba przyniesie ze sobą sklepienie niebieskie w stanie naturalnym, w jakim odkryłam je przed paroma miesiącami. Jego wizyta zbiega się z salonem rysunku erotycznego, na który została zaakceptowana moja praca. Towarzyszące mi od dawna poczucie twórczej blokady zaczęło w końcu słabnąć. Proponowany przeze mnie rysunek nosi tytuł We don’t talk about it anymore i ukazuje dziewczynę ubraną jedynie w pomazaną szminką koszulkę; większość salonów go odrzuciła. Powrót do realnego życia nie jest więc aż tak rozczarowujący, przeciwnie, istnieje ryzyko, że za chwilę mocno się skomplikuje, będzie obfitować w szereg następujących po sobie wydarzeń, a ja mam do dyspozycji niewiele czasu. Wernisaż, Jakub, wczesna wiosna, kilka tygodni później rezydencja literacka w Szwajcarii, gdzie planuję dać sobie kilka dni na aklimatyzację.

Staram się nie pozwalać życiu płynąć zbyt szybko, co jakiś czas sporządzam podsumowujące syntezy. Inaczej bieg wypadków przyprawiłby mnie o zawrót głowy i swoisty autyzm.


Wszystkie plany się zawalają, jeden po drugim. Świat wokół staje. Wystawy się zamykają, samoloty latają rzadko i linie lotnicze bankrutują; realny świat, do którego wróciłam, i którego spodziewałam się w pociągu z lotniska, stanął na głowie. Wirus, którego nazwa kończy się na vid migruje ze wschodu na zachód i przybiera konkretną formę na kambodżanskiej plaży, gdzie widzę pierwszych turystow i kelnerów z połową twarzy zasłoniętą jednorazową maseczką. Niebezpieczeństwo zakażenia jest teraz wszechobecne, w niektórych miejscach nie ma już gdzie grzebać zwłok ofiar zwłóknienia płuc, więc trzyma się je zbiorowo w ogromnych chłodniach. Ulice są wyludnione, nie słychać już silników samochodowych, wychodzenie z domu jest obwarowane restrykcjami, aby powstrzymać rozprzestrzenianie się zarazy. Choć przyczyna jest katastrofalna, skutki są fantastyczne – w miejskiej tkance zagościł rzadki spokój, czas wycofania i zastanowienia. W triumfalnym słońcu marca, kwietnia, maja matki grają z dziećmi w piłkę, starcy oddychają czystym powietrzem na publicznych ławkach, na powierzchnię wychodzi melancholijne człowieczeństwo. Dzienny spacer trwa tylko godzinę, rozkoszuję się nim intensywnie, odkrywam na nowo miasto bez codziennego zgiełku, w którym zazwyczaj ginie.

Egzystencja na kilku metrach kwadratowych ograniczonych czterema ścianami, gdzie dni powtarzają się w takich samych konfiguracjach, może jednak przytłaczać. Postanawiam, że skrupulatnie zaplanuję każdy dzień. Pogodziłam się z tym, że Jakub nie może przyjechać, że mój rysunek nie zostanie wystawiony, że stypendium w Szwajcarii wisi na włosku, że przede mną długi okres milczenia i przyszłość, w której będę musiała budować wszystko od początku.

Poranki zaczynają się wcześnie, przed wschodem słońca. Podążam za impulsem chwili, by z narzuconego milczenia uczynić milczenie celowe, pogłębione, siadam więc po turecku i zamykam oczy, wznoszę dłonie do nieba i pozwalam, by mój umysł ogarnęła zupełna ciemność. Z tego miejsca przechodzę do medytacji prowadzonej. Po oczyszczeniu umysłu przechodzę do oczyszczania ciała, które poddaję rygorystycznemu programowi ćwiczeń kardio, bodyweight i jogi przez prawie cztery godziny, uświadamiając sobie w tym czasie istnienie każdego mięśnia z osobna, reagując na wrażenia, wysiłek, penetrując nieznane dotąd zakątki własnego ciała. Jestem świadoma serca, ramion, opuszków palców, rzepek w kolanach, oddychania przez nos, centrum żołądka. Po oczyszczeniu ciała przechodzę do rekonstrukcji intelektu i analizy źródeł ludzkości, począwszy od odkrycia demokracji w starożytnej Grecji, przez rewolucję francuską i historię zachodniego kanonu, hamletowską samoświadomość i strategie wojskowe II wojny światowej, aż po dziwaczne okoliczności mojego przyjścia na świat, trochę ponad trzydzieści lat temu.

W dniu urodzin Jakuba spędzamy nago razem kilka godzin, rozmawiając przez telefon. Moje urodziny są cztery dni później. Budzę się z myślą, by spędzić je jak każdy inny dzień, nie odbiegając od ustalonego, ścisłego programu. Kiedy pozwalam sobie na kilka sekund niezdecydowania, braku koordynacji, zaczynam się obawiać katastrofy, długiego, mrocznego i lepkiego epizodu, podczas którego nie będę mogła wstać z łóżka, bo nie będę miała ku temu najmniejszego powodu. I właśnie ten scenariusz się spełnia. Na ekranie od rana wyświetlają się powiadomienia, przychodzą wiadomości od nieznajomych, którzy wiedzą, że mam urodziny, bo powiadomił ich o tym wirtual. Po obiedzie zaczynam się zastanawiać, czy Jakub planuje jakiś wyjątkowy telefon, który wymaga przygotowań, i dlatego nie dał mi jeszcze znać. Resztę dnia spędzam z komórką w ręku i w coraz większym rozdrażnieniu. Ekran nie współpracuje i poddaje mnie udręce pisania automatycznych podziękowań, zbyt wiele razy, bez rzeczywistego odczuwania wdzięczności. Godzina czwarta, ósma, w końcu mija północ, a ja zasypiam w gorzkim poczuciu, że spędziłam ten dzień bez wychodzenia z domu, bez uczczenia go choćby jedną lampką wina, bez spotkania się w realu z choćby jedną osobą, bez ani jednego promyczka słońca, w pełnym niepokoju oczekiwaniu na nieuchronne nadejście pustki i jeszcze większej pustki między tymi czterema białymi ścianami.

Następnego dnia, w promieniach porannego słońca zauważam złamaną łodygę jedynej żywej istoty, która daje mi ukojenie, juki o imieniu Gigi. I to nie koniec znaków zwiastujących śmierć. Figurka Ganesha ma ułamane ucho, a moja ulubiona filiżanka do kawy wyślizguje mi się z rąk. Te nieliczne rzeczy, których mogę się chwycić pierwszego dnia po zmianie prefiksu, rozlatują się i czuję, że nie mam już nic do zrobienia, wracam więc pod miękką kołdrę i wycofuję się do stanu półświadomości, który trwa bardzo długo.


Od tamtego epizodu minęły tygodnie, w trakcie których dolepiłam figurce ucho klejem błyskawicznym, a łodygę Gigi uleczyłam maścią Urgo, cynamonem i wykałaczką. Są rzeczy, które mnie odzwierciedlają. Ich naprawa to jak naprawa mnie samej. Dzienny program staje się coraz bardziej rygorystyczny, pandemia wciąż trwa, a ja chwytam się budzików i ćwiczeń kardio, żeby przetrwać, aż do tego poranka, kiedy budzę się nie o piątej pięćdziesiąt sześć, jak zakładałam, ale o czwartej. Pragnę wycieńczyc się fizycznie. Puszczam sobie trening interwałowy o dużej intensywności. Chcę odgonić myśli, zredukować aktywność umysłową do czystego potu, czystej cielesności.

Na koniec, podczas rozciągania mięśni, instruktorka mówi między innymi, że jedyną stałą rzeczą w życiu jest zmiana.

More by Olga Bartosiewicz-Nikolaev

Błądząca płeć. Trylogia

Przed bramą ciotki Nicolety zebrało się sporo ludzi, żeby towarzyszyć wujkowi Titiemu w jego ostatniej drodze. Temu samemu wujkowi Titiemu, który wprawdzie lubił zajrzeć do kieliszka, ale poza tym był człowiekiem uczciwym i wesołym. Wielkie nieszczęście spadło na jego żonę, a przecież byli jeszcze młodzi, niezbadane są wyroki boskie, przecież tak o niego dbała, dzień w dzień przykładała mu na czoło zimne kompresy, chodziła z nim po lekarzach, o proszę, nawet teraz widać, jak wspaniale się z nim obchodzi, wystarczy spojrzeć na trumnę z pięknego drewna, dam głowę, że to jawor, i kazała kobietom ...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Cristina Vremes

Sonia podnosi rękę

Ludzie w tych stronach bywają bardzo podejrzliwi. Chociaż sama nie wie, czy gdzie indziej przyjęliby ją lepiej. Ludzie ze strony ojca, ci z przeciwnego obozu. Nie zna w swoim otoczeniu starszych wiekiem par, których relacja opierałaby się na przyjaźni, a nie wzajemnej wrogości. Nawet jeśli trwają w związkach aż po grób. Może i są gdzieć tacy, co się przyjaźnią przez całe życie albo i dłużej, ale jest ich niewielu, to szczęściarze ukrywający się przed wzrokiem innych tak skutecznie, że kiedy ty, młody, rozglądasz się wokół, to prędko nabierasz przekonania, że osoba u twojego boku na pewno zmarn...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Lavinia Braniște

Nadejście

Sprawy przybrały dziwny obrót pewnego niedzielnego sierpniowego poranka, kiedy pierwsi przechodnie przemierzający plac Parvis Notre-Dame – pracownicy okolicznych bistr – dostrzegli jakiś bliżej nieokreślony obiekt, coś, co wyglądało jak gigantyczny pocisk ułożony na ziemi z czubkiem skierowanym w stronę katedry i denkiem w stronę prefektury policji. Na pierwszy rzut oka pocisk mierzył około dwudziestu metrów długości i pięciu metrów średnicy. Barmani i kelnerzy podchodzili bliżej z zaciekawieniem, okrążali obiekt, po czym wzruszali ramionami i wracali do swoich restauracji. Tak to wyglądało ko...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Alexandru Potcoavă

Spotkanie po latach

Gotowe. Zabrałem bagaż, garnitur w pokrowcu, łyżkę do butów i oddałem klucz. Do domu mam sześć godzin jazdy samochodem, ale droga powrotna trwa krócej. Opuszczam szybę i z głową wystawioną przez okno przemierzam coraz szybciej główny bulwar miasta. Ostudzone przez wieczór i prędkość powietrze smaga mi policzki, przywodząc na myśl szorstkość gąbki do demakijażu. Mam wrażliwą cerę i nie znoszę zabiegów, którym są poddawani prezenterzy wiadomości, by nie wyglądali na ekranie jak księżyc w pełni – aplikuje się im na twarz warstwę pudru, która jest później zeskrobywana tymi kosmatymi gąbkami. Kiedy...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Alexandru Potcoavă

Szumy i piski

Pod sam koniec podróży pociągiem ujrzał przez zabrudzone okno krawędź nieba. Wstał, żeby wyglądnąć też z drugiej strony przedziału, i zbliżył się do mężczyzny, który spał z twarzą schowaną za zasłoną, z dłonią spoczywającą pewnie na leżącej na siedzeniu obok małej walizce podróżnej. Tak, z jego okna widok był taki sam. Ciemna płachta w kolorze indygo przystawała równoległe do rozległego, pokrytego suchą trawą pola. A u jej krawędzi widniał jasny i przejrzysty pas w odcieniu niebieskim, wyglądający z oddali jak zawieszone między niebem i ziemią morze. Gdzieś nad tą płachtą w kolorze indygo był...
Translated from RO to PL by Olga Bartosiewicz-Nikolaev
Written in RO by Lavinia Braniște
More in PL

Pochwała huraganu

Zawsze sprawiała mi przyjemność przemoc tego, co codzienne: na przykład szklanki tłuczonej w ciemności. Czasem się zastanawiam, czy to wspomnienie naprawdę jest moje. Przeżywam tę scenę na nowo z niepowstrzymaną wręcz radością: przedmiot upada i rozbija się, a potem słychać potworny hałas i chór głosów w środku nocy. Moja matka włącza światło, żeby oświetlić porozrzucane kawałki. Jej otwarta dłoń zawieszona w powietrzu, tuż nade mną. Odgłos wymierzanego policzka, który w niczym nie przypomina dźwięku uderzającego o podłogę szkła, i nagły przebłysk świadomości, że wszystko jest częścią tej same...
Translated from ES to PL by Katarzyna Górska
Written in ES by Alejandro Morellón Mariano

Płastuga

Unoszę się z twarzą zanurzoną w wodzie i nakazuję sobie spokój. Nie zwracaj na siebie uwagi, nie marnuj energii. Po prostu trwaj. Wydychaj powietrze powoli, bardzo powoli. Małe bąbelki uciekają w górę, łaskocząc mnie po policzkach. W ostatniej chwili moim ciałem wstrząsną spazmy, a skurcz brzucha zmusi usta, by się otwarły, i właśnie w tym momencie zdecydowanym, spokojnym ruchem uniosę głowę nad wodę i wezmę głęboki wdech. – Siedemdziesiąt dwie sekundy! – nie zawoła nikt. Oto umiejętność, która nie prowadzi w życiu donikąd. Co najwyżej przybliża do siebie samej. Siedzę na dnie basenu i pat...
Translated from NL to PL by Olga Niziołek
Written in NL by Nikki Dekker

Morana

Przerwa w ruchu. Stosunkowo niewielu samobójców ginie na skutek uduszenia. Często kończy się na nieudanej próbie – człowiek traci przytomność i w efekcie słabnie ucisk na krtań. Co innego powieszenie, które od lat pozostaje w Czechach najchętniej wybieranym sposobem na odebranie sobie życia. Zwłaszcza wśród facetów: na tę metodę decyduje się około sześćdziesięciu jeden na stu mężczyzn i około czterdzieści na sto kobiet. Jeśli ofiara ma pecha i nie nastąpi przerwanie rdzenia kręgowego, do zgonu dochodzi mniej więcej po dziesięciu minutach. Zaskoczyło mnie, na ile sposobów można się powiesić...
Translated from CZ to PL by Agata Wróbel
Written in CZ by Lucie Faulerová

Tapioka

Pomruk silnika należącej do stowarzyszenia furgonetki obwieścił, że nadeszła pora obiadu. Słońce prażyło tak mocno, że aż nie dało się go zobaczyć. Starzec stał pod figowcem w brudnej, rozchełstanej koszuli, a na ustach, w których trzymał papierosa, malował się ironiczny uśmiech. Przyglądał się, jak Brazylijka – dwie wielkie mokre plamy pod pachami uniformu i równie przepocone plecy – wysiada z pojazdu, bierze siatkę z jedzeniem i idzie do służącej za kuchnię przybudówki, gdzie przeważnie przesiadywał. – Panie João! Panie João! Uśmiech uwydatnił na twarzy wszystkie zmarszczki, z których spły...
Translated from PT to PL by Gabriel Borowski
Written in PT by Daniela Costa

Aleksandra Lipczak Themed Text

Dwudziesty ósmy listopada 2020 roku, miesiąc po tym, jak upolityczniony Trybunał Konstytucyjny zdelegalizował aborcję w Polsce. Magda Dropek, jedna z organizatorek protestów kobiet w Krakowie, napisała na Facebooku: Przez kilka lat wspierania działań ulicznych jednego byłam pewna: nie potrafię krzyczeć, skandować, jestem zbyt chaotyczna, by sprawnie i logicznie mówić, dlatego dobrze czułam się zawsze w przelewaniu myśli, ale na papier/ekran, pisaniu, komunikacji bez głosu. No i mój głos, nie cierpię swojego głosu. W ostatnich tygodniach krzyczę jak nigdy, z trzewi, ze środka, z przepony, se...
Written in PL by Aleksandra Lipczak

Obce miasto

Amsterdam u progu jesieni mienił się kolorami. Przywitała mnie kapryśna pogoda: raz słońce, raz deszcz – i tak w kółko, jak zdrowaśki różańca. Właśnie stoję pod mostem, czekając, aż przeleci kolejna ulewa. Tego dnia wybrałam się rowerem na przejażdżkę po okolicy. Chciałam zobaczyć słynne poldery, kanały ciągnące się w poprzek soczyście zielonych łąk, wiatraki, które górują nad krajobrazem, rozpościerając ramiona niczym strachy na wróble. To miała być moja pierwsza wycieczka, początek przyjaźni między mną a nowym miejscem – krajem znanym ze wspaniałej architektury, gdzie planowałam pomieszkać p...
Translated from CZ to PL by Agata Wróbel
Written in CZ by Anna Háblová