View Colofon
Original text "Thuis" written in NL by Lisa Weeda,
Other translations
Mentor

Alicja Oczko

Proofread

Marta Pustuła

Published in edition #2 2019-2023

W domu

Translated from NL to PL by Olga Niziołek
Written in NL by Lisa Weeda

Wiatrak, ścieżka prowadząca nad rzekę, studnia, konie, krowy i zboże. Popękane wiadra wypełnione krwiście czerwonymi pomidorami, mocno zakręcone słoiki z kiszonymi warzywami na zimę. Wąski nurt Dońca łączy ze sobą pola, przyciąga Rosję do Ukrainy, nie pozwala mapie się rozejść, zupełnie jak mój pradziad Nikolaj, który igłą i nitką zszywa płaszcze. Wiatr w płóciennych śmigłach, dziewczęta z Komsomołu na centralnym placu wsi. Tańczą. Biorą się pod ręce, utrzymują równowagę, odchylając ciała i odpychając się od ziemi dokładnie tak mocno, jak trzeba. Wiatrak jest niemal bezgłośny, od czasu do czasu słychać trzask drewnianej maszynerii. W pewnym oddaleniu mój pradziadek Nikolaj idzie przez pole zboża. Bierze kłosy w dłonie, odrywa część łodygi, wyłuskuje z niej parę suchych ziaren, po czym wkłada je do ust. Rozgryza i czuje smak kraju, w którym dorastała moja babcia: słodki i gorzki. Żuje, słucha zwierząt, zboża na wietrze. Przygląda się czarnej ziemi pod stopami, tak urodzajnej, że żywi cały Związek Radziecki. Bitwy o ten spłachetek będą się toczyły wiecznie. Widzę mojego pradziadka, stojącego w złotym polu z błękitnym niebem nad głową.

Zbliżam się do miejsca, w którym urodziła się moja babcia, a błękit nieba z czasów jej młodości staje się coraz bardziej jaskrawy. Dziury w asfalcie rosną z każdym kolejnym kilometrem dzielącym mnie od kraju, w którym się urodziłam. Wkłada się w nie długie gałęzie, tak by żaden kierowca do nich nie wpadł i nie zginął, a z niektórych dziur wyrastają pojedyncze słoneczniki. Widzę coraz więcej opuszczonych domów, aż wreszcie przesuwam opuszkami palców po dziurach od kul w płocie mojej ciotecznej babki Niny. Dowiaduję się, że niebieskie może być wszystko: że moje cioteczne babki mają niebieskie oczy, które zmieniają się w przenikliwe, ostre bryły lodu, gdy rozmowa schodzi na politykę: to szczyty gór, z których osuwa się lodowiec, gdy płaczą i ciskają gromy. Że wszystko w ich oczach uspokaja się niczym jeziora Kaukazu, gdy jemy: to pogodny, piękny widok dający poczucie bezpieczeństwa. Któregoś razu moja cioteczna prababka Anna stwierdziła, że oczy wszystkich jej córek i synów będą równie niebieskie jak niebo nad ukraińskimi polami. Narodziny każdego kolejnego dziecka pokazywały, że się nie myliła. Jej pierwsza córka, Anastazja, przyszła na świat z najbardziej niebieskimi oczami z nich wszystkich. Jej spojrzenie odcinało się ostro od każdego pomieszczenia, do którego ją wnoszono. Anastazja emanowała blaskiem, nawet podczas swych ostatnich dni na łożu śmierci, gdy jakiś młodzieniec z Ługańska przybył prosić ją o rękę i nie chciał odejść od jej boku. A mojej babci – wtedy jeszcze dziecku – kazano wyjść, bo w tak młodym wieku niedobrze jest zobaczyć nieboszczyka.


Folkert Jan wciąga mnie na swój statek, oddalony o 2722 kilometry od pól, na których Nikolaj po raz pierwszy trzymał w ramionach swoją nowo narodzoną córkę Anastazję. Między nabrzeżem a pokładem płynie rzeka Beneden Merwede, holenderskie chmury wiszą nad nami na bladym niebie, niebie, które nigdy nie odcina się od krajobrazu, przybierając pełny, jaskrawy odcień błękitu, ale zawsze próbuje grzecznie się weń wtopić. Skóra pulsuje mi od wilgotnego holenderskiego upału, od wielu dni oblepiającego ciało niczym mokre płótno. Na żelaznym, malowanym na czarno-biało pokładzie Sjouwera I skwar tylko się wzmaga. Folkert Jan przygląda się swojemu liczącemu 192 metry kontenerowcowi, krzyżując ramiona na piersi.

– No, to jesteś. Witaj – mówi. Ma mnóstwo piegów i rudawe włosy, które błyszczą w słońcu. – Wiesz, że przez cztery dni nie będziesz mogła z niego zejść, co? – Żartuje.

Przyglądam się smukłemu chłopakowi w pomarańczowych ubraniach roboczych, polewającemu z węża pokład kawałek dalej, i dość drobnemu Filipińczykowi, który właśnie zeskoczył ze statku i na przystani stacji bunkrowej pije kawę z papierowego kubka. Machamy do siebie.

– To spokojny statek – odzywa się Folkert Jan – z miłą załogą. Na niektórych bywa ostro, faceci są tam trochę namolni. Ludzie rzadko kiedy zostają u nich na nocleg.

Moja matka stoi na nabrzeżu. Podparta pod boki przygląda się kontenerom, których cztery rzędy leżą w otwartym brzuchu statku. Omiata je spojrzeniem, widzę, jak liczy, kiwając głową: cztery rzędy na wysokość, cztery na szerokość, jedenaście na długość. Człapię za Folkertem Janem na drugi koniec statku.


Moja matka i babcia pływały w Dońcu, gdy po raz pierwszy wróciły razem do Macierzy.

– To nie ta sama rzeka – stwierdziła babcia, gdy już chwilę się potaplały. – Wygląda też, jakby ubyło wzgórz, jakby wszystko zostało wyrównane.

Jest lato 1973, Stanica Ługańska jest upalna i przykurzona, w poszukiwaniu cienia ciotka Nina rozwiesiła płótno między domem a szopą. Moja matka prawie nie mówi po rosyjsku, ale z ust babci zaczynają nagle płynąć pełne, terkoczące dźwięki. To płynny, nienaganny rosyjski – coś, czego moja matka nigdy tak wiele nie słyszała w domu, w Holandii. Teraz przez cały dzień na okrągło słyszy rosyjski. Oznacza to dla niej niekończące próby dogadania się gestami, z każdym kieliszkiem wódki idzie jej coraz lepiej. Każdego wieczoru muszą z babcią kogoś odwiedzić, usiąść pod płótnem rozpiętym w dużym ogrodzie, przy długim stole zastawionym jedzeniem, świeżymi sokami i wódką. Siedzą między kuzynami kuzynów, przy chłopcach i dziewczynach, którzy nazywają się ich braćmi i siostrami – jak mój kuzyn Maksim, który nie jest moim kuzynem, tylko bratem, a słowo to sprawia, że od razu czuję łączącą nas więź. Matka dostaje talerz z ogromnymi kawałkami arbuza, tak wielkimi, że mogłaby zanurzyć w nich całą twarz. Czerwony arbuzowy sok jest słodszy niż w domu, orzeźwia jej przegrzane ciało. Jedzenie na stole jest tłustsze, pełniejsze, pomidory nie smakują wodą, ale ciepłem i latem, a wódka jest ostra i zimna. Moja ubrana w dżinsy matka odstaje od reszty i w miarę upływu tygodni coraz częściej zakłada sukienki w kwiatki, przez co powoli zlewa się w jedno ze swoimi siestrami i ciotkami, z babuszką Anną, która obiera ziemniaki na swoim krześle pod jabłonią w ogrodzie. Wrzuca je do rondelka, a obierki wkłada do fartucha na podołku. Matka zastanawia się, czy sama kiedyś wstawi sobie złoty ząb jak jej ciotki, których zęby błyszczą, gdy wybuchają śmiechem w świetle późnego wieczoru.


Sjouwer I odpływa. Matka stoi samotnie na przystani stacji bunkrowej i macha do mnie, póki mnie widzi, zupełnie jak moja babcia, gdy wychodzę z jej mieszkania w domu opieki. U nas się macha, póki ktoś nie skręci za róg, aż naprawdę stracimy się z oczu. U nas dwa razy dzwoni się do drzwi, by dać znać: to swoi. Kładę torbę w kajucie i uchylam okno nad łóżkiem. Bezgłośnie suniemy po wodzie. Rowerzyści jeżdżą po wałach, wiatraki łapią wiatr, a śmigła się kręcą.

– Do Mannheimu jeszcze z pięćset kilometrów, a płyniemy jakieś dziesięć kilometrów na godzinę, więc możesz sobie policzyć – mówi Edwin w sterówce.

Ma na ramieniu tatuaż, który można odczytać jako EDWIN albo EDMIN, M i W zostały wytatuowane jedno na drugim. Dwa dni później opowie mi, że to była pomyłka, to M, że kiedyś wśród jego znajomych panowała moda na tatuowanie sobie gotykiem własnego imienia. Pokażę mu swoje przedramię, a na nim imię mojej babci, Александра: Aleksandra, zapisane jej własnym charakterem pisma.

Edwin naciska jakiś przycisk. Z całą sterówką powoli unosimy się w powietrze i patrzymy z góry na kontenery. Możemy dostrzec dziób statku, mogę spojrzeć na rzekę. Przepływamy pod mostami, które przemierzałam jako dziecko na tylnym siedzeniu samochodu, mijamy wały, po których latem jeżdżę z rodzicami na rowerze.

Z pokładu rufowego przyglądam się słońcu, które powoli zbliża się do horyzontu i zostawia w powietrzu czerwone linie, kładzie na wodzie długie pasy światła niczym smugi akwareli na papierze. Holenderska flaga łopocze na wietrze – czasem składa się na pół, potem się rozwija. Mężczyźni na krzesełkach wędkarskich machają w stronę statku, a starsze pary zatrzymują rowery, by mu się przyjrzeć.

Gdy się patrzy z rzeki, wszystko wydaje się dziać w zwolnionym tempie, czas płynie inaczej, a życie przybiera inny rytm. Moja babcia widziała to samo, gdy przepływała tędy w ostatnich dniach okupacji Holandii: niezależnie od tego, jak bardzo ostrzały zniszczyły wszystko na brzegu, na wodzie jakby nic się nie zdarzyło, jest cicho i bezpiecznie. Widzę, jak nadpływa, mijamy się, fale między Sjouwerem I a jej statkiem przykrywają się nawzajem, pienią się na rzece. Schudła, stała się koścista. Ma na sobie białą koszulę i ołówkową spódnicę. Jej nogi i ramiona są brązowe, a policzki czerwone. Podaje brudne pieluchy Petera swojemu mężowi Koosowi, przewieszonemu przez krawędź statku. Koos zanurza je i pociera do czystości kawałkiem mydła, stara się usunąć z pieluch wodę, tłukąc nimi o burtę statku. Nic nie mówię, nie wołam jej imienia (dla bliskich Sasza) ponad pluskiem fal. Tylko patrzę – na jej wąskie dłonie, przeczesujące włosy małego Petera, jego wysmarowane tłuszczem i zaczesane na bok loki, które jako chłopak będzie smarował jeszcze mocniej i dodawał sobie dramatyzmu, pędząc na motorowerze wzdłuż rzeki Merwede; na jej spojrzenie, które rzuca na zostawianą z tyłu rzekę – z zadowoleniem, ulgą – i którym wybiega w przód z jasnym, rozbłyskującym błękitem oczu i lekkim uśmiechem na twarzy. „Płyniemy do domu”, mówimy wodzie moja babcia i ja. Zejdę z pokładu dopiero wtedy, gdy zniknie mi z oczu, gdy rzeka zacznie meandrować, a wieczorne niebo stanie się granatowe.

More by Olga Niziołek

Ja nie chcę być psem

Wystukuję na klawiaturze: TERMINACJA ZŁAMANEGO SERCA. To musi się natychmiast skończyć. Znajduję cudze historie, nie chcę historii, chcę rozwiązań, a nie współczucia. Wpisuję: TRANSFORMACJA. Wyszukiwarka informuje, że może być matematyczna albo genetyczna. Wybieram tę drugą, dokonując tym samym pierwszego wyboru. Mam już dość tego ciała, za wiele osób je całowało, być może jest popsute, nierozważnie się z nim obchodziłam, zbyt swobodnie, ono musi zniknąć, zmienić się i udoskonalić. Transformacja genetyczna. Na ekranie pojawia się kuracja sokowa. „Przejdź transformację i stań się nową wersją si...
Translated from NL to PL by Olga Niziołek
Written in NL by Alma Mathijsen

Płastuga

Unoszę się z twarzą zanurzoną w wodzie i nakazuję sobie spokój. Nie zwracaj na siebie uwagi, nie marnuj energii. Po prostu trwaj. Wydychaj powietrze powoli, bardzo powoli. Małe bąbelki uciekają w górę, łaskocząc mnie po policzkach. W ostatniej chwili moim ciałem wstrząsną spazmy, a skurcz brzucha zmusi usta, by się otwarły, i właśnie w tym momencie zdecydowanym, spokojnym ruchem uniosę głowę nad wodę i wezmę głęboki wdech. – Siedemdziesiąt dwie sekundy! – nie zawoła nikt. Oto umiejętność, która nie prowadzi w życiu donikąd. Co najwyżej przybliża do siebie samej. Siedzę na dnie basenu i pat...
Translated from NL to PL by Olga Niziołek
Written in NL by Nikki Dekker

Ewolucja trzonowca

Jeszcze 47 nocy Asystent stomatologiczny wyciąga z moich ust hak. – Widzisz? – pyta niemal z dumą. Hak jest pokryty warstewką szarawej śliny. – To z kieszonki. Dziwne słowo na szczelinę między moim dziąsłem a tylnym zębem. „Kieszonka” brzmi pojemnie, jakby można było włożyć do niej klucze, a może nawet żel do rąk czy telefon. Jedyne, co znajduje się w mojej kieszonce, to przeżute resztki jedzenia sprzed miesięcy. Niewiele później zjawia się dentysta, wskazuje na ekranie komputera moją żuchwę. Dolny prawy ząb mądrości wyrósł w poprzek, jego korzenie sterczą do tyłu, a góra napiera na tyl...
Translated from NL to PL by Olga Niziołek
Written in NL by Alma Mathijsen

wypychanie ciała

Pod naszą skórą mieszczą się całe światy. O ile można wierzyć ilustracjom. Czasem nie wiem tego na pewno. Chwytam się za obojczyk. Zaczyna wystawać, kiedy podniesie się ramiona. Często tak robię. Obojczyk jest kością solidną, ale cienką. Mogłabym go złamać. Może nie gołymi rękami, ale gdybym uderzyła w niego czymś ciężkim, na przykład tą masywną kamienną figurką, to na pewno. Nie potrzeba wiele, żeby się rozpaść. Wystarczy raz się zakrztusić i po wszystkim. Co się dzieje z okruszkami, które poleciały do nie tej dziurki? Nie widzę niczego, co znajduje się za migdałkami, dyndającymi głęboko w mo...
Translated from NL to PL by Olga Niziołek
Written in NL by Nikki Dekker

Osad z kamienia

Bo widzisz, chwilę to trwa, zanim taka słuchawka prysznicowa weźmie i zarośnie kamieniem. Teraz, gdy z wężem wokół szyi zwisam w połowie na korytarzu, a w połowie na schodach, myślę sobie: jakby te moje ziomki raz zobaczyły łazienkę, to by się mogły domyślić. Gdyby jeden jedyny raz weszli na górę, jak zrobiła to Emma tamtego popołudnia. Obejrzeliby sobie słuchawkę prysznicową, odkręcili i zakręcili kran, spojrzeli na wapienny osad pokrywający ścianę kabiny, zauważyli w umywalce moje pospiesznie zgolone włosy i zaraz by wiedzieli: z tym gościem jest coś nie halo, musimy go ratować. Łazienka prz...
Translated from NL to PL by Olga Niziołek
Written in NL by Lisa Weeda
More in PL

Dziennik

21 sierpnia Nazywam się Erik Tlomm, a to jest mój pamiętnik. Pisanie polecił mi psychiatra, być może w celu szybszego powrotu do zdrowia. Ale dla kogo mam właściwie pisać? Dla niego? Dla żony Linii? Chyba nie ośmieliłby się pokazać jej moich zapisków. Na moje wątpliwości odpowiedział: „Niech pan pisze dla siebie”. Kupiłem więc skórzany kajet i znalazłem się tutaj, przy biurku, pisząc pamiętnik dla siebie, i nie mogę pozbyć się dziwnego uczucia, że ​​piszę też dla kogoś innego – ale dla kogo? 22 sierpnia Chciałbym wyjaśnić swój pierwszy wpis do pamiętnika (komu? sobie? jemu? tobie?): przeżył...
Translated from SL to PL by Joanna Borowy
Written in SL by Mirt Komel

Glosariusz osadzonego

Glosariusz osadzonego zawiera słowa i historie osadzonych z turyńskiego zakładu karnego Lorusso e Cutugno, osadzonych w V sekcji pawilonu C przeznaczonego dla „więźniów chronionych”. Powstał jako owoc dwuletnich warsztatów kreatywnego pisania, które odbywały się w więzieniu. Każdy wie, co oznaczają słowa „dom”, „zima” czy „miłość”, ich znaczenie jest niepodważalne. Jednak w zakładzie karnym podlega ono przemianie, a przemiana owa wynika ze specyfiki miejsca: wewnątrz nie istnieje nic, co poza, słowa stają się prehistoryczne. Jakby skamieniały w przedwiecznej epoce. To właśnie w tych współdzie...
Translated from IT to PL by Mateusz Kłodecki
Written in IT by Sara Micello

Szczerze mówiąc, kochanie, nic mnie to nie obchodzi

Marek rzuca mnie na łóżko, a coś w jego twarzy i w sposobie, w jaki mnie chwycił, sprawia, że zupełnie tracę orientację, jakby zmiotła mnie lawina; nagle nie umiem powiedzieć, gdzie jest góra, gdzie dół. Trwa to zaledwie ułamek sekundy, już po chwili jego ręce wyciągają mnie na powierzchnię – wciąż leżę na materacu, ale góra i dół nieodwołalnie wracają na swoje miejsce. I dopiero teraz zdaję sobie sprawę, co widziałam, dopiero teraz to do mnie dociera, choć jeszcze nie w pełni: krótki, ulotny rozbłysk, jak kiedy ktoś na moment zapala światło i zaraz je gasi. Człowiek wie, że coś zobaczył – naw...
Translated from CZ to PL by Agata Wróbel
Written in CZ by Lucie Faulerová

Wszystkie zwierzęta polne

Tego ranka, jak zwykle, obudziła się głodna. Kwakanie kaczek przelatujących nad dachem odbiło się echem od ścian sypialni i dziewczynka uniosła się na łóżku. Ptaki przybyły do domu babci z daleka, może nawet z innego kontynentu, machając skrzydłami. Pewnego dnia po prostu przestała chodzić do szkoły i przywieziono ją tutaj, do babci, która mieszkała obok jeziora, kilka kilometrów od najbliższego miasteczka. Nikogo nie obchodziła. Jej rodzice pragnęli prywatności, albo pracowali, tam w mieście, nie wiadomo dokładnie. Nie miała za to wątpliwości co do burczenia w żołądku każdego ranka, ale równi...
Translated from ES to PL by Katarzyna Górska
Written in ES by Adriana Murad Konings

Półżycie

Casablanca, 1954 Spośród odgłosów bawiących się dzieci codziennie wyławia kilka dźwięków, których kurczowo się uczepia. Zbiera nieliczne odgłosy dochodzące zza ściany. Mimo że nigdy nie opuszcza swojego pokoju, po kilku miesiącach zna wszystkich sąsiadów, wie, że do ludzi obok ciągle przychodzą wierzyciele, co nie ma sensu, bo mężczyzna nie zamierza zapłacić. „Po moim ogołoconym z organów trupie”, słyszy, jak mówi do żony, gdy wierzyciele znikają. Kiedy wychwytuje takie rzeczy, czuje się częścią historii i tajemnic innych ludzi. Naprzeciwko mieszka staruszek, który każdego ranka stawia stołek...
Translated from NL to PL by Ewa Dynarowicz
Written in NL by Aya Sabi

Szczęśliwe zakończenie

Obudził mnie deszcz. Wdarł się w mój sen, w pierwszej chwili nie wiedziałam, skąd pochodzi. Niósł mnie bezkres Pacyfiku. To na pewno był Pacyfik, wyglądał identycznie jak w telewizji. Dryfowałam przez turkus i kryształ. Tak mówią w filmach dokumentalnych, „turkus i kryształ”. Z bioder zwisały mi perełki ozdabiające bikini. Mój pierwszy, dziecięcy kostium kąpielowy – pamiętam go ze zdjęć. Kiedy poprawiałam supeł, niebo opuściło zasłonę. Ciężkie krople spadały mi na czoło, były coraz gęstsze i większe, aż woda pokryła cały świat. Porwała mnie w objęcia i przylgnęła szczelnie, jak szczelna macica...
Translated from SR to PL by Aleksandra Wojtaszek
Written in SR by Jasna Dimitrijević