View Colofon
Original text "Cambiar de idea" written in ES by Aixa De la Cruz Regúlez,
Other translations
Mentor

Lisa Thunissen

Proofread

Stefanie Liebreks

Published in edition #2 2019-2023

Van gedachten veranderen

Translated from ES to NL by Joep Harmsen
Written in ES by Aixa De la Cruz Regúlez

Maixa raadt me aan om duidelijk te articuleren, maar zonder Britse-kostschoolaccent, om niet te lang bij het theoretisch kader te blijven hangen, om te controleren of de apparatuur werkt voordat ik aan mijn verdediging begin, om me bescheiden op te stellen, om aantekeningen te maken van de vragen en opmerkingen van de commissieleden en om ze uit te nodigen om een hapje te gaan eten in een café. June vindt een café wel erg armoedig en suggereert catering op de faculteit, een citaat van Weber, een half bromazepammetje bij het ontbijt en een ritje in haar auto naar Gasteiz. Ik ga in op het citaat en de lift.

We vertrekken vanuit Bilbao met mijn moeder, mijn nicht en mijn vriendje op de achterbank gepropt, terwijl het lampje van de reservetank knippert, de stress oploopt en iedereen door elkaar heen praat. Niet gek dus dat we het tankstation aan de A8 voorbijrijden. Tijdens een paar zeer gespannen kilometers wordt het steeds waarschijnlijker dat we langs de kant van de snelweg stranden en ik ontdek dat het me niets uit zou maken. Het kan me niet schelen of we wel of niet aankomen, of ik wel of niet promoveer. Die onverschilligheid zie je meteen. Ik, die zelfs hakken aantrek als ik naar een kroeg ga met zaagsel op de vloer, ben de slechtst geklede persoon in de zaal, mijn haar is vet en er zit nog slaapzand in mijn ooghoeken.

Dat maakt allemaal niet uit want het is al geweest.

Mijn onverschilligheid komt voort uit een temporele paradox: ik begeef me in een herinnering.

Er is één moment waarop het script scheuren vertoont, de befaamde faultlines van Alan Sinfield – pagina 367 van de bibliografie –, en dat is wanneer de hoogleraar, de enige man in de promotiecommissie en de voorzitter, het woord neemt. Hij begrijpt het hoofdstuk niet waarin ik de impact analyseer die het Abu Ghraib-schandaal heeft op het beeld van gewelddadige vrouwen, terwijl dat het enige hoofdstuk is waar ik mijn eigen ideeën inbreng. Meteen na nine eleven maakte het Amerikaanse conservatisme gebruik van de verwarring door tekeer te gaan tegen het feminisme dat uitgaat van gelijkheid tussen man en vrouw. De Verenigde Staten waren aangevallen omdat hun vijanden hen als zwak zagen, omdat mannen zich niet meer als mannen gedroegen. In series uit die tijd zie je een terugkeer naar traditionele genderrollen, save the cheerleader, save the world, met helden die geïnspireerd waren op westerns zoals Jack Bauer en weerloze, onnozele vrouwen. Maar hoe verder we ground zero achter ons laten, hoe meer deze tendens omslaat. Er is een periode aangebroken die gekenschetst wordt door vrouwelijke personages, vrouwen met samoeraizwaarden, vrouwen met FBI- en CIA-badges, die binaire normen doorbreken door het beste van twee werelden te verenigen. Vrouwen kunnen tegelijkertijd hoofden afhakken en moeder zijn, ze zijn androgyn en grijpen ook terug op de alom verguisde vrouwelijke intuïtie, zonder dat dat voor kortsluiting zorgt.

Ik vertel de voorzitter dat heldinnen pas erg laat zijn opgedoken in actiefilms en -series, omdat het essentialistische discours altijd onze inherente passiviteit en zachtaardigheid heeft verkondigd. Tot onderofficier Ripley haar opwachting maakte, waren de enige gewelddadige vrouwen op het witte doek afstammelingen van Medea, monsters uit horrorfilms. Er is zelfs een tak van het feminisme die uitgaat van deze vooroordelen. Dat is het feminisme dat het altijd heeft over vrouwenquota, alsof met meer vrouwen de politiek of het leger automatisch beschaafder zouden worden, alsof het allemaal heiligen zijn en hun deugd besmettelijk is. Dat is het feminisme waar ik me aan erger, en toen de beelden van de martelingen in Abu Ghraib uitlekten kreeg het een zware klap te verduren. De Amerikaanse samenleving was niet in shock omdat haar militairen gevangenen martelden, maar omdat ook de vrouwelijke soldaten dat deden. De foto’s waarop Sabina Harman en Lyndee England lachend naast een berg naakte Irakezen poseren werden iconisch. Het enige positieve dat is voortgekomen uit die verschrikkelijke beelden is dat de aangeboren waarden van beide seksen ter discussie werden gesteld, meneer de voorzitter, en zo de weg werd vrijgemaakt voor hybride figuren zoals de personages die ik in het laatste hoofdstuk analyseer.

Meneer de voorzitter wenst niet met mij in debat te gaan, zegt hij, maar toch houdt hij zijn mening niet voor zich. ‘Elke keer als een van die schrijfsters die u citeert begint over dat er geen verschil is tussen mannen en vrouwen krijg ik de neiging om een collecte te houden zodat ze geneeskunde of biologie kunnen studeren. En zo is dat.’

De stilte die voorafgaat aan mijn antwoord ruikt naar bloed, naar de mogelijkheid van bloed. Maar ik laat de kogel langs mijn oor fluiten en incasseer het commentaar met de charme van een deelneemster aan een missverkiezing.

De promotiecommissie komt de zaal weer binnenlopen na beraad, terwijl ik hier, in het heden waar ik deze woorden schrijf, wacht op de uitspraak in de zaak van de verkrachting tijdens de San Fermín-feesten. In het heden waar ik schrijf ben ik veel zenuwachtiger dan in de tekst, waar ik bloemetjes zit te tekenen in wat het laatste notitieblok van mijn studentenleven zal zijn en niet in de gaten heb dat iedereen wacht tot ik iets doe. Maixa blijft haar keel schrapen totdat het haar lukt mijn aandacht te trekken. Haar ogen vallen bijna uit hun kassen en ze wappert met haar handen als een techno-dj vlak voordat de beat dropt. Eindelijk snap ik het. Dit is een rechtszaak en als ik niet opsta, krijg ik mijn straf niet te horen. Ik volg het protocol en doe alsof ik verbaasd ben dat alles gaat zoals verwacht, dat ze me feliciteren en mijn bul tekenen en me welkom heten in deze nieuwe club inclusief nieuwe aanspreekvorm, tot de dood ons scheidt. Voor altijd Dr. De la Cruz.

Wat nu.

Maixa stuurt me een link naar een onderzoek over geestesziekte onder promovendi en onderzoekers. June helpt met het papierwerk voor het aanvragen van een bijstandsuitkering. Maixa raadt me aan om mijn dissertatie op te splitsen in vier of vijf artikelen en ze in vakbladen te publiceren terwijl June eerder vindt dat ik mijn dissertatie als monografie moet uitbrengen. Beiden waarschuwen ze voor de existentiële crisis die me te wachten staat en ik zeg dat ik daar niet bang voor ben omdat ik een plan heb, een plaatsvervangend plan. Als je het ene gat met het andere kunt stoppen, dan vul je de leegte waarin je belandt na een doctoraalscriptie met een roman, of iets wat lijkt op een roman, iets wat je eerder memoires zou noemen, hoewel de gedachte aan een biecht me meer aanstaat, zoals de biechten van misdadigers, die in het Engeland van de achttiende eeuw rondgingen. Hebben jullie daar nog nooit van gehoord? Dat waren pamfletten die door de kerk werden gedrukt met het doel de bevolking op te voeden en te waarschuwen, en waarin het criminele levensverhaal van ter dood veroordeelden werd beschreven. Sommige theoretici beweren dat die pamfletten een grote rol hebben gespeeld bij de opkomst van de roman, omdat lezers altijd meer wilden maar er niet genoeg schurken waren om aan de vraag te voldoen, waardoor professionele schrijvers in het gat sprongen. Zien jullie wel, de biecht is de oorsprong van ons vak. Misschien is het omdat ik ben opgegroeid in een seculiere omgeving, maar voor mij klinkt schuld niet zo angstaanjagend. Schuld is het materiaal waarmee poëtische rechtvaardigheid kunt boetseren, de straf voor leed dat verjaard of niet erkend is. Enfin, dat is het idee: mijn levensloop, die dertig jaar aan kleine vergrijpen, navertellen om te laten zien dat haast alles waar ik me voor schaam paradoxaal genoeg te maken heeft met misogynie.

June is allang opgehouden met luisteren. Maixa beoordeelt mijn plan met een zucht. Ze vraagt naar voorbeelden van mijn misdragingen tegen vrouwen en ik vertel haar over een Erasmusstudente die ik naar de toiletten van een kroeg meelokte met de smoes om samen drugs te nemen en hoe ik, toen we eenmaal binnen stonden, haar vroeg om seks met mij te hebben in ruil voor drugs; over hoe ik Milena alleen achterliet in een situatie die me gevaarlijk leek terwijl ze me smeekte om haar niet in de steek te laten; over de vriendin van Manu, die ik zo erg moet hebben lastiggevallen dat ze niet meer op mijn berichtjes reageerde… Ze onderbreekt me voor ik klaar ben met mijn lijst.

Het is niet hetzelfde als jij het doet als wanneer een man het doet.

Ik zeg ook niet dat het hetzelfde is. Ik zeg dat het net zo verwerpelijk is.

Dat betwijfel ik.

Het is begin oktober 2017, wat betekent dat het niet lang meer zal duren voordat de zaak-Harvey Weinstein losbarst en de hashtag #MeToo onze Facebooktimelines en Twitterfeeds beheerst. De tweet die de kettingreactie teweegbrengt zal worden gepost op de vijftiende en ik zal het fenomeen ontdekken op de negentiende, wanneer de eerste kritische stemmen binnen het feminisme opkomen die het bijvoorbeeld jammer vinden dat de getuigenissen altijd van de slachtoffers moeten komen en eisen dat de daders nu eens een keer naar voren stappen. Ik zal dat initiatief steunen door het goede voorbeeld te geven en te erkennen dat ook ik vrouwen heb lastiggevallen, maar het zal niet in me opkomen om ook zelf een aanklacht te doen, ik zal nog steeds niet die denkbeeldige lijn zijn overgestoken die me op school van de meisjes scheidde, noch zal ik de betekenis van seksueel geweld tegen vrouwen hebben begrepen, de disciplinerende functie ervan. Ik zal mijn kleindochters moeten vertellen dat ik meedeed aan #MeToo in travestie. Ik vind het makkelijker om een bekentenis af te leggen dan een getuigenis, makkelijker om dader te zijn dan slachtoffer, want ik blijf kiezen voor de winnende kant van dezelfde munt: tussen vaderland of de dood, vaderland, tussen orde en chaos, dat kun je wel raden.

‘Wat vind jij ervan, June?’

June sluit zich wél aan bij de collectieve aanklacht, en post op Facebook een lijst met al het onrecht waarover ze nooit heeft willen praten, maar nu het verzameld en opgeschreven is zal het aan het oppervlak komen als kneuzingen die gloeien als je ze aanraakt, als een beschermend harnas. In het voorbeeld waarmee Freud trauma toelicht, overleeft een man een aanrijding met een trein en loopt hij ogenschijnlijk ongeschonden naar huis, maar eenmaal veilig thuis worden de eerste tekenen van zijn mankheid zichtbaar. June staat op het punt om thuis te komen, op het punt om alle littekens in haar lichaam vol littekens te doorvoelen en ze net zo uitdagend en trots aan de buitenwereld te tonen als Zuriñe toen ze mij de hare liet zien. Maar daar zijn we nog niet; ze is nog steeds die vriendin die tandenknarsend van je houdt omdat ze het niet verdraagt in de spiegel te kijken.

‘Als je een roman over schuld gaat schrijven, kun je maar beter iets ergers op je kerfstok hebben.’

More by Joep Harmsen

Aantekeningen over het leven van Frances Donnell

Proloog In 1945 werd Frances Donnell, schrijfster en bekend vogelkweekster, geboren in de Verenigde Staten. In 1983 veinsde ze te zijn overleden aan lupus, de ziekte waardoor ze al sinds haar jeugd werd geteisterd. Maanden na haar gesimuleerde dood ontdekte men dat het slechts een verzinsel was geweest. Na kortstondige ophef, waarover te zijner tijd meer, speelde Frances’ leven zich enkele decennia af in de anonimiteit. We spreken inmiddels over de eenentwintigste eeuw, toen ze aankwam in Spanje, en het ergste van haar ziekte, die zich alleen maar verder had verspreid in haar lichaam, achter ...
Translated from ES to NL by Joep Harmsen
Written in ES by Adriana Murad Konings

Ode aan de orkaan

Ik heb altijd genoten van het geweld in het alledaagse: bijvoorbeeld een glas dat breekt in het donker. Soms vraag ik me af of deze herinnering wel echt van mij is. Ik kan mijn blijdschap amper bedwingen als ik de scène opnieuw voor me zie: het object dat valt en uiteenbarst en een dof geluid maakt en dan het geroezemoes van stemmen midden in de nacht. Mijn moeder drukt op het lichtknopje, waardoor het mozaïek van scherven oplicht. Haar geopende hand hangt in de lucht, boven mijn hoofd. Het geluid van de klap dat in niets lijkt op het geluid van het glas op de vloer en het gevoel te begrijpen ...
Translated from ES to NL by Joep Harmsen
Written in ES by Alejandro Morellón Mariano

Alle dieren van het veld

Zoals gewoonlijk werd ze die ochtend hongerig wakker. Het gekwaak van de eenden die over het dak fladderden trilde door in de muren van de slaapkamer en het meisje ging rechtop in bed zitten. De eenden waren van ver naar het huis van oma komen vliegen, misschien wel van een ander continent. Van de ene op de andere dag hoefde ze niet meer naar school en werd ze naar daar gestuurd, naar haar oma, die naast een meer woonde, kilometers van het dichtstbijzijnde dorp. Het kon niemand iets schelen. Haar ouders wilden meer tijd voor elkaar, of hadden het druk met werk, daar in de stad, dat was niet he...
Translated from ES to NL by Joep Harmsen
Written in ES by Adriana Murad Konings

We hebben altijd in dit dorp gewoond

We zijn verveld. Dat zeg ik tegen mezelf in de spiegeling van het water dat in de trog staat. Er zijn geen koeien meer in het dorp, dus deze drenkbak is van ons, zoals bijna alles om ons heen. Van ons en van niemand. Nagelaten aan wie blijft en zich verzet. Mijn dochter, die stukjes dode bladeren en modder in haar haren heeft, klampt zich aan mijn lichaam vast als een klein dier. De kinderwagen hebben we al lang niet meer gebruikt omdat dat geen doen is op de stenen paden en mijn spieren hebben zich aangepast aan haar, aan haar gewicht en vorm, en hebben nieuwe, atletische, ondenkbare vormen a...
Translated from ES to NL by Joep Harmsen
Written in ES by Aixa De la Cruz Regúlez

Vogels die de toekomst zingen

Hij lijkt een onmogelijke kruising tussen een uil, een vleermuis, een pinguïn en een wasbeer, en heeft een blauwe vacht, grote rode ogen, een gele snavel, geen handen maar twee kleine vleugels die bewegen als je hem aanzet. Gefeliciteerd met je verjaardag, zegt ze. Noa heeft geen spijt van haar aankoop, ook al was hij iets boven haar budget. Ze heeft haar zakgeld tien weken lang opzij moeten leggen om het geld bij elkaar te krijgen, maar nu ze ziet dat hij zo enthousiast is, is ze blij dat ze de bioscoop, het pretpark en zelfs het bowlen met haar vriendinnen op vrijdagen ervoor heeft opgegev...
Translated from ES to NL by Joep Harmsen
Written in ES by Alejandro Morellón Mariano
More in NL

Dagboek

21 augustus  Mijn naam is Erik Tlomm en dit is mijn dagboek. Het schrijven is me aanbevolen door mijn psychiater, blijkbaar om het herstel te bevorderen. Maar tot wie moet ik me eigenlijk richten? Tot hem? Tot mijn vrouw Lina? Hij zal mijn notities toch niet aan haar laten zien? Op mijn twijfels reageerde hij met: ‘Richt u maar tot uzelf.’ Ik heb dus een lederen notitieblokje gekocht en heb me achter mijn bureau gezet om een dagboek te schrijven, maar ik kan me niet onttrekken aan het vreemde gevoel dat ik nog voor iemand anders schrijf – maar voor wie dan?  22 augustus  Laat me mijn eerste d...
Translated from SL to NL by Staša Pavlović
Written in SL by Mirt Komel

Draden

Het zoeken begint niet bewust. Ik voel me met haar verbonden op een alarmerende, onverklaarbare manier en haar verdwijnen laat me met vragen achter. Ik vraag me bij het wakker worden af waar ze slaapt en hoe ze leeft, en blijf aan haar denken, zacht en wollig masturberend tussen de lakens terwijl ik naar de wolken door het kantelraam kijk. Wanneer ik de fruitkramen in onze wijk passeer, overloop ik met mijn vingertoppen de sinaasappelen, tot ik een exemplaar vind dat me aan haar doet denken, eentje met volmaakte poriën. Ik belandde in haar yogalessen door mijn aanhoudende nekpijn. De kinesist...
Written in NL by Hannah Roels

Vogels die de toekomst zingen

Hij lijkt een onmogelijke kruising tussen een uil, een vleermuis, een pinguïn en een wasbeer, en heeft een blauwe vacht, grote rode ogen, een gele snavel, geen handen maar twee kleine vleugels die bewegen als je hem aanzet. Gefeliciteerd met je verjaardag, zegt ze. Noa heeft geen spijt van haar aankoop, ook al was hij iets boven haar budget. Ze heeft haar zakgeld tien weken lang opzij moeten leggen om het geld bij elkaar te krijgen, maar nu ze ziet dat hij zo enthousiast is, is ze blij dat ze de bioscoop, het pretpark en zelfs het bowlen met haar vriendinnen op vrijdagen ervoor heeft opgegev...
Translated from ES to NL by Joep Harmsen
Written in ES by Alejandro Morellón Mariano

Het eiland

Nog altijd weet ik niet waar ik op de eilanden naar zocht. Ik weet alleen wat ik heb achtergelaten. Het land dat mijn paspoort heeft verstrekt. De vrouw die me ter wereld heeft gebracht. Spullen die voor geld te koop waren. Een wereld die ik niet in staat was te veranderen. Het zeewater was warm. In de avond glinsterden de golven van het oplichtende plankton. Na jaren reizen verwarde ik de havens tussen de palmen waar ik op de boot stapte. Ik verwarde de namen van de eilanden die begonnen met ko en nusa. Ik verwarde de donkere ogen en de kleurrijke kleding van de andere passagiers. Toch kwam ...
Translated from PL to NL by Charlotte Pothuizen
Written in PL by Urszula Jabłońska

Aantekeningen over het leven van Frances Donnell

Proloog In 1945 werd Frances Donnell, schrijfster en bekend vogelkweekster, geboren in de Verenigde Staten. In 1983 veinsde ze te zijn overleden aan lupus, de ziekte waardoor ze al sinds haar jeugd werd geteisterd. Maanden na haar gesimuleerde dood ontdekte men dat het slechts een verzinsel was geweest. Na kortstondige ophef, waarover te zijner tijd meer, speelde Frances’ leven zich enkele decennia af in de anonimiteit. We spreken inmiddels over de eenentwintigste eeuw, toen ze aankwam in Spanje, en het ergste van haar ziekte, die zich alleen maar verder had verspreid in haar lichaam, achter ...
Translated from ES to NL by Joep Harmsen
Written in ES by Adriana Murad Konings

Ik wil geen hond zijn

Liefdesverdriet termineren, typ ik. Dit moet nu stoppen. Ik zie verhalen van mensen, ik wil geen verhalen, ik wil oplossingen, geen compassie. Transformatie, typ ik. Google zegt dat je transformatie in de wiskunde en in de genetica hebt. Ik kies voor de tweede en maak daarmee mijn eerste keuze. Ik ben moe van dit lichaam dat al door te veel mensen is gekust, dat misschien wel verpest is, ik ben er roekeloos mee omgegaan, te vrijblijvend, het moet weg en anders en beter. Genetische transformatie. Sapkuur blinkt in mijn scherm. Transformeer in een nieuwe versie van jezelf. Een weckpot gevuld met...
Written in NL by Alma Mathijsen