View Colofon
Original text "Dizionario del Detenuto" written in IT by Sara Micello,
Other translations
Proofread

Stefanie Liebreks

Mentor

Frans Denisen

Published in edition #2 2019-2023

Gevangeniswoordenboek

Translated from IT to NL by Sandra Verhulst
Written in IT by Sara Micello

Dit gevangeniswoordenboek bevat woorden en verhalen van mannelijke gevangenen uit afdeling V, blok C, van de Lorusso e Cutugno-gevangenis in Turijn, bestemd voor de ‘kwetsbare gedetineerden’. Het is ontstaan uit een schrijfatelier dat twee jaar lang binnen de muren van de gevangenis werd gehouden.

Wij weten allemaal wat we bedoelen met ‘huis’, ‘winter’, ‘liefde’, en die betekenis ligt ook vast. Maar in de gevangenis verschuift de betekenis van woorden, en die verschuiving ontstaat door de ruimte; binnen bestaat alleen de binnenkant, en krijgen de woorden iets voorhistorisch. Daardoor lijkt het alsof ze in een primitief verleden zijn blijven steken. In die gemeenschappelijke woorden ligt een kracht besloten; woorden die in de buitenwereld normaal zijn, worden in de gevangenis dwingend.

Licht


Dit is een woordenboek, en toch vind ik de woorden niet om te vertellen hoe het is ontstaan. De woorden die ertoe doen en die ik zou moeten gebruiken, staan al op hun plaats en volgen zo meteen.

Wat ik wel kan vertellen, is dat ik op een middag in september In Cold Blood aan het lezen was. Op een gegeven moment schrijft Truman Capote dat een van de twee moordenaars van de familie Clutter, Perry Smith, een persoonlijk woordenboek bijhield in zijn cel: ‘een niet-alfabetisch gerangschikt allegaartje woorden die hij “mooi” vond, of op zijn minst “de moeite waard om te onthouden”.’

Ik vond dat gebaar iets buitengewoons en dramatisch hebben.

Woorden verzamelen, dat ontroerde me. Perry Smith zou kort daarop worden terechtgesteld, en toch verzamelde hij woorden.

Ik kan niet zeggen of alles daarmee is begonnen. Achteraf gezien denk ik van wel.

Die woorden leken mij van levensbelang, omdat degene die ze had neergepend geen doorsnee man was, maar wel de man die op een nacht vier mensen zou hebben afgeslacht. Zijn keuze moest dus wel iets dwingends hebben.

De enige manier om dat uit te vissen, was de gevangenis binnenstappen en daar een heleboel Perry Smiths ontmoeten om het ze te vragen.

Dat was niet gemakkelijk.

Maar toch is het gebeurd. Op een ochtend in oktober. In Turijn, in de Lorusso e Cutugno-gevangenis.

Ik kreeg toestemming om een paar gevangenen te ontmoeten tijdens groepsbijeenkomsten.

Twee opvoedsters zijn met me mee naar binnen gegaan. Ik kreeg toegang tot afdeling V van blok C, een speciale afdeling voor de ‘kwetsbare gedetineerden’.

In de gevangenis worden ze ‘onderkruipers’ genoemd.

Naar die onderkruipers ben ik teruggegaan, elke zaterdag van 13.00 tot 14.45, een jaar lang.

Alleen.

De bijeenkomsten begonnen als taal- en schrijflessen.

Al snel groeiden ze uit tot iets anders: intense, primitieve gesprekken.

Het woordenboek was voor mij een obsessie, maar ik had geen idee wat erin stond.

Dat kwam later, toen ze mij allemaal over hun leven vertelden. Bij een paar woorden stelden we ons allemaal vragen. Dan vroeg ik de gevangene ze op te schrijven en toe te lichten.

Sommige woorden horen thuis in de gevangenis en kun je alleen daar ervaren. Andere komen uit het dagelijkse leven, maar wel een wanhopig leven. Er zijn plaatsnamen, een bijnaam, een paar tekeningen, een werkwoord.

Ieder woord heeft één enkele betekenis. Elk stuk tekst, elk lemma heb ik voor waar aangenomen, en ik heb vrij spel gegeven aan de woorden, zoals het ook hoorde.

Bij elke definitie zijn de naam en de straf vermeld van degene die ze heeft geschreven. De namen zijn noodzakelijkerwijze verzonnen. De straffen daarentegen niet.


Tussen de woorden door staat mijn verhaal, of liever, datgene wat hun verhalen bij mij vanbinnen hebben veranderd.

Toen de dagen begonnen te lengen, zeiden ze dat dat een slechte zaak was. Voor hen, daarbinnen, is het licht een zoveelste veroordeling. Dat geldt voor alles.

Door naar die definitie van ‘licht’ te luisteren, is mijn kijk op dat woord veranderd. Het voelde alsof ik heel lang naar de buitenkant van de woorden had gekeken. Nu kwam ook de binnenkant erbij.

Ik bedoel daarmee dat ze in de gevangenis dingen vervloeken, die wij allemaal als een zegen beschouwen.

In de eindeloze monotonie van de gevangenis ben ik regelmatig verdwaald. Ik heb een plattegrond moeten tekenen om de route te onthouden.


gCR9BNFOTDMmiqKVanEQfcjS2Njwy4hY0WbYfXKlx4RBpEdKd5RBfgAD1zliqvwpz7qlhjWIlmLMKXv2tnoWENy9j1Ouj4JFpKYb9pJ11ppIMA9KIplwP3z2ZsnrPOS3E7hEVEltmaohC6CCpg

De gang


De gang is de enige manier om bij ze te komen. Hij is drieënnegentig passen lang en vier armlengtes breed.

Links zijn er lichtblauw geverfde radiatoren en een reeks ramen met roosters ervoor, waardoor je de binnenplaats en de afvalcontainers kunt zien.

Rechts loopt een plint, in hetzelfde blauw als de radiatoren, en de muur is flets groen.

Als ik met een bang hart door de gang loop is hij leeg, afgezien van mezelf en een zwarte kat die nooit miauwt. De kat is kletsnat, want uit het plafond druipt water dat plassen vormt, die zich vertakken als aders.

Eén keertje zag ik uit de andere richting een gevangene aankomen met een waanzinnig kapsel, begeleid door vijf cipiers die hem bij zijn polsen in bedwang hielden. Ik deed alsof ik naar mijn voeten keek. Toen onze geuren elkaar kruisten, vloog buiten een zwerm duiven op.


Ik kan zeggen dat ik een heleboel Perry Smiths heb ontmoet, maar in geen van hen heb ik de kiem van het kwaad ontdekt die ik verwachtte. Ik weet niet of dat nu jammer is, of een geluk.

Misschien ligt het wel aan mij; ik voelde genegenheid voor mensen die hun vonnis afwachtten, of die al veroordeeld waren.

Na elke ontmoeting werd mijn lichaam zo slap als een vaatdoek en kreeg ik het gevoel ik ze daar had achtergelaten, alleen met hun ziel.

Sommigen hebben de gevangenis verlaten, anderen niet. Moge God hen bijstaan, waar ze vandaag ook zijn.

Bajes


De bajes geeft toegang tot een andere dimensie. Het is een plaats waar het leven stil blijft staan. Als in een betovering.

De bajes is een plek waar geen natuur is. Een plek die de mens heeft gecreëerd opdat jij je slecht zou voelen. Je raakt aan niets gewend. Dat is een dwang, geen gewoonte. Het gerinkel van de sleutels die je deur openmaken en weer sluiten, overdag en ’s avonds, is een dwang. Hoe lang nog?

Je hoort ze al van ver, de sleutels. Ze liggen op het bureau van de kwartiermeester of ze hangen aan de lussen van zijn uniformbroek.

Ze zijn van goud, en eerst dacht ik dat ze een grapje maakten.

Die sleutels zijn niet echt, ze maken sprookjesdeuren open. Het zijn de sleutels van de heks uit Sneeuwwitje.

Zoals ik al zei, is de bajes een kloteplek. Je wordt gevormd naar het beeld en de gelijkenis van de gevangenis omdat je hier jaren en jaren opgesloten doorbrengt en het cement je kneedt. Je wordt één met het cement.

– Mattia, doodslag

Op weg naar de gevangenis rijdt de tram door een straat waarin een prostituee langs de kant van de weg heen en weer loopt. De prostituee is zwart en ze draagt een kort, zinloos broekje. Nu en dan leunt ze op een krakkemikkige stoel, die een misplaatste indruk maakt op een stoep in plaats van in een huis.

Aan het einde van die straat buigt de tram af naar de gevangenis. Je voelt het landschap veranderen, zelfs de natuur verliest haar glans. Vanbuiten lijkt de gevangenis oud en verlaten.


Op Google Maps zie je de gevangenis vanuit de lucht, als een grijze rechthoek. Rondom staan een hoop geparkeerde auto’s en een paar rijen bomen, je ziet het ronde van hun kruinen en het lijken groene vlekken. Je kunt inzoomen tot bij het wachtlokaal, maar niet verder. Aan de kant van de familieleden staat een man voor de ingang, en er zit er nog een op het tweede bankje. Aan de kant voor de overige bezoekers staat dan weer een man met zijn handen in zijn zakken en een spijkerbroek aan. Wat verderop is er een stel, en een man die wacht om zijn identiteitskaart terug te krijgen. Op de achtergrond is de bovenkant van een cellenblok zichtbaar en de lucht is betrokken, het ziet ernaar uit dat er zo meteen een flinke bui gaat vallen. Als je nog verder inzoomt wordt het beeld korrelig, en wordt de gevangenis wazig, alsof ze naar de zeebodem is gezonken.

Cassatieberoep


Het cassatieberoep is het derde proces, datgene wat je vertelt of je binnen bent of buiten. Meestal bevestigt het de twee eerdere vonnissen, maar soms geeft het je nieuwe hoop. Ik heb heel wat makkers gezien die uitgeprocedeerd leken, maar die toch telkens hoger beroep aantekenden. Wij zeggen bijvoorbeeld ‘Ga nou niet in cassatieberoep’ als iemand ergens over begint en maar blijft doordrammen, want dat is precies wat het Hof van Cassatie is.
– ‘Boeddha’, 43 jaar voor ontvoering

‘Boeddha’ en ik hebben lang gezwegen, totdat hij, alsof hij wakker schrok uit een hazenslaapje, zei: ‘Het verhaal dat mij het meeste heeft getroffen, gaat over een kind. Maar ik zou het achter me willen laten.’

‘Over welk kind heb je het?’ vroeg ik hem.

‘Weet je waarom ze mij “Boeddha” noemen?’ Hij werd nu ernstig en nam me grondig op. ‘Dat kind is zelf begonnen. Toen ze hem terug naar huis brachten, zat hij helemaal onder de aarde; hij leek wel een holbewoner. Zijn blonde krullen hadden hun kleur verloren en ze zaten vol met stof. Zijn moeder was er, die hem aan één stuk door omhelsde, ze was amper klaar met de eerste omhelzing of ze begon al aan de tweede, zodat het één grote omhelzing leek, die ze alleen maar onderbrak om hem te laten ademhalen. Ik heb het zelf niet gezien; ik kon er tussenuit knijpen voordat ze er waren, maar ze hebben het me verteld.’ Hij zat te spelen met een pepermuntje en deed het papiertje er toen af. ‘Het kind heeft er lang iets aan overgehouden,’ ging hij verder, terwijl hij op het snoepje kauwde en het in tweeën beet. ‘Het leek wel of hij het liet afweten, zoals ook een auto, een trein, een blender, alles wat ooit bewogen heeft, het laat afweten. Precies, ja, hij leek wel een blender die was uitgezet. Hij begon poppetjes te tekenen die op mij leken, bomen van kerels, midden op het blad. Ze waren allemaal wit, kleurloos, alsof hij mij een lichtere huid wilde geven. Op een keer, al twee maanden na de feiten, schreef hij “Boeddha” naast een van zijn tekeningen. Hij schreef het in zwarte, pikzwarte viltstift, waarna hij een grote kluwen op het papier krabbelde. Ik weet niet waarom hij me zo heeft genoemd; ik bedoel, ik vind niet dat ik op hem lijk.’ ‘Boeddha’ haalde diep adem en zei: ‘Dat kind was een beetje raar, dat was hij al vanaf het begin. De eerste dagen werd hij ’s nachts wakker en begon hij door de hele boerderij te rennen, met die geruisloze voetjes van hem, net een kat. Ik had er geen probleem mee, wat telde was dat hij zweeg, zijn mond hield. Maar op een dag hoorde hij Sasà me bij mijn naam noemen, en toen heeft hij dat ook gedaan. Ik heb hem een flink pak rammel gegeven en hem geblinddoekt, zo voelde ik me beter op mijn gemak.’

More by Sandra Verhulst

Synopsis

Synopsis Het verhaal waaraan ik ben begonnen, kan deel uitmaken van een bundel kortverhalen (over verschillende, onderling verbonden personages), of het kan worden verwerkt in een jongerenroman. We bevinden ons in de nabije toekomst, en in een chatroom voor bezorgde ouders regent het paniekreacties en schandalen, die aan de lopende band losbarsten in een besloten gemeenschap, ogenschijnlijk oplettend en rechtvaardig is, maar die in werkelijkheid bol staat van de afgunst en het egocentrisme. Wat sterk naar voren komt naarmate gekibbel, leugens, aanstellerij en kleinzielige machtsspelletjes e...
Translated from IT to NL by Sandra Verhulst
Written in IT by Arianna Giorgia Bonazzi

Jericho

Deel I – De ranch I De ranch, zo noemden ze hem, verhief zich eenzaam op een hoogvlakte, op de top van een lage heuvel. Het was een boerderij van twee verdiepingen, een houten bouwwerk, lang, smal en rechthoekig. Door het grote raam van de bovenverdieping keek Jens, vanuit de schommelstoel in de gang, naar het land, dat zich uitstrekte tot aan de overkant van de rivier. Zijn kleine, zwarte ogen stonden geen moment stil, speurden de in het duister gehulde horizon af, gespitst op elk verdacht detail. Elia en Natan zaten naast hem op de grond en speelden met verroeste speelgoedautootjes. J...
Written in NL by Sandra Verhulst

(geen titel)

Sinds de kinderen waren geboren, of misschien wel sinds ik mij op sociale media begaf, of evengoed sinds ik vanwege mijn werk genoodzaakt was op een heldere en uitnodigende manier te communiceren, om dus aan bekende dingen te refereren in plaats van ze zelf te verzinnen, verdeelde ik mijn tijd in echte tijd, namelijk die waarover ik mezelf in mijn echte taal kon vertellen, en valse tijd, die waarin ik moest spreken in categorieën, binnen registers of door gedrag te imiteren. In romans las ik van vastberaden en wilskrachtige mannen die om vier uur ’s ochtends opstonden, een koude douche namen...
Translated from IT to NL by Sandra Verhulst
Written in IT by Arianna Giorgia Bonazzi

Op weg naar huis

Terwijl ze in de auto op weg naar huis de stad uit rijden, probeert hij de boel te relativeren door te stellen dat dit een van die onmogelijke situaties was, die hij Wat-zou-jij-doen-als noemt. Zij knikt. ‘Dat soort situaties zijn niet jouw sterkste kant,’ merkt ze op. ‘Wat wil je daarmee zeggen? Meer dan dat had ik verdomme toch niet kunnen doen?’ ‘Niet vloeken. Matteo herhaalt alles wat je zegt.’ Alice werpt een blik over haar schouder. Matteo ligt uitgeteld in zijn stoeltje. ‘Ga je me nog vertellen wat ik verkeerd heb gedaan?’ vraagt hij na een poosje. ‘Davide, je bent compleet doo...
Translated from IT to NL by Sandra Verhulst
Written in IT by Fabrizio Allione

Flitsen

In een essaybundel getiteld Zen in the Art of Writing schrijft Ray Bradbury dat hij van zijn vierentwintigste tot zijn zesendertigste zijn tijd doorbracht met het opstellen van lijstjes zelfstandige naamwoorden. De lijst ging ongeveer zo: HET MEER. DE NACHT. DE KREKELS. HET RAVIJN. DE ZOLDER. DE KELDER. HET VALLUIK. DE BABY. DE MENIGTE. DE NACHTTREIN. DE MISTHOORN. DE ZEIS. HET CARNAVAL. DE DRAAIMOLEN. DE DWERG. HET SPIEGELPALEIS. HET SKELET. De laatste tijd is mij iets vergelijkbaars overkomen. Ik kom uit een familie die me een goede opvoeding heeft meegegeven en een goede manier om in het...
Translated from IT to NL by Sandra Verhulst
Written in IT by Sara Micello
More in NL

Alle dieren van het veld

Zoals gewoonlijk werd ze die ochtend hongerig wakker. Het gekwaak van de eenden die over het dak fladderden trilde door in de muren van de slaapkamer en het meisje ging rechtop in bed zitten. De eenden waren van ver naar het huis van oma komen vliegen, misschien wel van een ander continent. Van de ene op de andere dag hoefde ze niet meer naar school en werd ze naar daar gestuurd, naar haar oma, die naast een meer woonde, kilometers van het dichtstbijzijnde dorp. Het kon niemand iets schelen. Haar ouders wilden meer tijd voor elkaar, of hadden het druk met werk, daar in de stad, dat was niet he...
Translated from ES to NL by Joep Harmsen
Written in ES by Adriana Murad Konings

Synopsis

Synopsis Het verhaal waaraan ik ben begonnen, kan deel uitmaken van een bundel kortverhalen (over verschillende, onderling verbonden personages), of het kan worden verwerkt in een jongerenroman. We bevinden ons in de nabije toekomst, en in een chatroom voor bezorgde ouders regent het paniekreacties en schandalen, die aan de lopende band losbarsten in een besloten gemeenschap, ogenschijnlijk oplettend en rechtvaardig is, maar die in werkelijkheid bol staat van de afgunst en het egocentrisme. Wat sterk naar voren komt naarmate gekibbel, leugens, aanstellerij en kleinzielige machtsspelletjes e...
Translated from IT to NL by Sandra Verhulst
Written in IT by Arianna Giorgia Bonazzi

Kalk

Kijk, het verkalken van zo’n douchekop, dat duurt dus best een tijdje. Nu ik hier met de douchekopslang om mijn nek half in de gang en half over de trap hang, denk ik: als mijn maten de badkamer hadden gezien, hadden ze het kunnen weten. Als ze allemaal één keer naar boven waren gegaan, zoals Emma die ene middag, dan hadden ze de douchekop bekeken, de kraan open en dicht gedraaid, naar de verkalkte glazen douchewand gekeken, mijn haastig afgeschoren stoppels in de wastafel zien liggen en geweten: die jongen ligt er helemaal af, we moeten hem redden. De badkamer was de doorslag geweest, maar ki...
Written in NL by Lisa Weeda

Het portret

Het huis had een eiken deur en statige voorgevel, er hingen geen naamkaartjes. Het duurde even voor David naar beneden kwam en ik keek de straat rond. Deze was vredig en wit, niet te vergelijken met de buurt bij het kanaal waar Sam en ik woonden. Ik balanceerde tussen dromerigheid en wrevel, zoals vaker in confrontatie met dingen die ik me niet kon veroorloven. Hij opende de deur en lachte me toe. Zijn hemd hing open. Ik liep achter hem de trap op en werd opnieuw binnengelaten in zijn geur; noten en terpentijn. Het atelier was even rommelig als de vorige keer, maar er leek iets opgeklaard, a...
Written in NL by Hannah Roels

Het eiland

Nog altijd weet ik niet waar ik op de eilanden naar zocht. Ik weet alleen wat ik heb achtergelaten. Het land dat mijn paspoort heeft verstrekt. De vrouw die me ter wereld heeft gebracht. Spullen die voor geld te koop waren. Een wereld die ik niet in staat was te veranderen. Het zeewater was warm. In de avond glinsterden de golven van het oplichtende plankton. Na jaren reizen verwarde ik de havens tussen de palmen waar ik op de boot stapte. Ik verwarde de namen van de eilanden die begonnen met ko en nusa. Ik verwarde de donkere ogen en de kleurrijke kleding van de andere passagiers. Toch kwam ...
Translated from PL to NL by Charlotte Pothuizen
Written in PL by Urszula Jabłońska

Hommeldal, of wat er is gebeurd in Strmičnik in de looptijd van een weekpasje

Dag 0 Zijn vingers gleden weer bijna als vanzelf naar zijn mobieltje, dat naast zijn soepbord lag. Dat wil niet zeggen dat hij iets ontzettends spannends had verwacht, hij deed het meer uit gewoonte… Telkens als hij thuis op bezoek kwam had hij de datingapp liever uitgezet. En hij wist nog steeds niet zeker of hij dat voor zichzelf en voor zijn familie deed – hij wou ze niet in verlegenheid brengen – of dat hij zichzelf zo beschermde voor het tweedehands ongemak: hij kon het idee niet verdragen de zielige pseudoniemen en triestige, halfwazige foto’s van zijn mededorpelingen te zien, de mensen...
Translated from SL to NL by Staša Pavlović
Written in SL by Agata Tomažič